در یک مجموعه صنعتی، فعالیت هر واحد بر عملکرد بخش های دیگر تاثیر می گذارد. واحد فروش سفارش مشتری را ثبت می کند، انبار موجودی کالا را بررسی می کند، واحد خرید برای تامین مواد اولیه اقدام می کند و بخش مالی باید هزینه ها و اسناد مربوط به این فرایندها را کنترل کند. در کارخانه های تولیدی نیز برنامه ریزی تولید، نگهداری تجهیزات و کنترل کیفیت به این چرخه اضافه می شوند. زمانی که اطلاعات این واحدها به صورت جداگانه نگهداری شود، هماهنگی میان آن ها دشوار خواهد شد و حتی یک اختلاف کوچک در آمار موجودی یا زمان تحویل می تواند برنامه سایر بخش ها را تغییر دهد.
سیستم ERP برای پاسخ به چنین مسئله ای به وجود آمده است. این سیستم اطلاعات و فرایندهای اصلی سازمان را در یک بستر هماهنگ قرار می دهد تا واحدهای مختلف بتوانند بر اساس داده های مرتبط و به روز فعالیت کنند. برای مثال، ثبت یک سفارش جدید می تواند وضعیت موجودی کالا، نیاز به خرید، برنامه تولید و اسناد مالی مربوط به آن سفارش را در بخش های مرتبط تحت تاثیر قرار دهد. البته این هماهنگی به معنای حذف کامل نیروی انسانی یا خودکار شدن تمام تصمیم های مدیریتی نیست؛ ERP ابزاری برای مدیریت دقیق تر اطلاعات و فرایندهاست.
اهمیت چنین سیستمی در صنایع فولادی و مجموعه های تامین کننده آهن آلات بیشتر نمایان می شود؛ زیرا تنوع گریدها، ابعاد، وزن محصولات، سفارش های عمده و تغییر شرایط تامین، مدیریت اطلاعات را پیچیده می کند. در این مقاله از ثامن تجارت، بررسی می کنیم که سیستم ERP چیست، چگونه کار می کند و چه نقشی در مدیریت خرید، انبار، تولید، مالی، فروش و سایر فعالیت های یک کسب و کار صنعتی دارد.
سیستم ERP که مخفف Enterprise Resource Planning و به معنای برنامه ریزی منابع سازمانی است، نوعی نرم افزار مدیریتی یکپارچه به شمار می رود. هدف این سیستم، هماهنگ کردن اطلاعات و فرایندهای اصلی سازمان در حوزه هایی مانند مالی، خرید، فروش، انبار، تولید و منابع انسانی است. به کمک ERP، اطلاعات به جای آنکه در چند نرم افزار مستقل و فایل پراکنده نگهداری شوند، در محیطی مشترک یا در مجموعه ای از سامانه های به هم متصل ثبت و استفاده می شوند.
نقش ERP در کسب و کارهای صنعتی تنها به نگهداری اطلاعات محدود نیست. این سیستم کمک می کند ارتباط میان سفارش مشتری، مواد اولیه مورد نیاز، ظرفیت تولید، هزینه ها و زمان تحویل مشخص باشد. در نتیجه، مدیران می توانند وضعیت عملیات را از زاویه ای گسترده تر بررسی کنند و برای تخصیص منابع تصمیم بگیرند. میزان این یکپارچگی به قابلیت های نرم افزار، نحوه پیاده سازی و ارتباط آن با سایر سامانه های سازمان وابسته است.
عملکرد ERP بر پایه ارتباط میان داده ها، فرایندها و ماژول های نرم افزاری شکل می گیرد. هر ماژول مسئول بخشی از فعالیت سازمان است، اما اطلاعات آن می تواند در اختیار سایر بخش های مجاز قرار بگیرد. برای نمونه، هنگامی که واحد خرید دریافت یک محموله مواد اولیه را ثبت می کند، اطلاعات مربوط به مقدار دریافتی ممکن است پس از تایید انبار در موجودی قابل استفاده منعکس شود و اسناد مالی خرید نیز در بخش حسابداری قابل پیگیری باشند.
این ارتباط باعث می شود بخش های مختلف مجبور نباشند یک اطلاعات مشخص را چند بار و به شکل جداگانه وارد کنند. همچنین تغییر وضعیت یک فرایند، در صورت تعریف ارتباط مناسب، می تواند برای واحدهای مرتبط قابل مشاهده باشد. البته ERP لزوما تمام فرایندها را بدون دخالت انسان اجرا نمی کند. تایید خرید، بررسی کیفیت کالا یا تصمیم درباره تغییر برنامه تولید همچنان ممکن است به نظر کارشناسان و مدیران نیاز داشته باشد. ارزش اصلی سیستم در آن است که اطلاعات لازم برای انجام این تصمیم ها منظم، قابل پیگیری و در دسترس قرار می گیرد.
در شرکت های صنعتی، اختلاف اطلاعات میان واحدها می تواند هزینه های قابل توجهی ایجاد کند. تصور کنید بخش فروش بر اساس موجودی ثبت شده در یک فایل، سفارش ورق فولادی را تایید کند؛ در حالی که بخشی از همان موجودی قبلا برای مشتری دیگری رزرو شده باشد. در چنین شرایطی، شرکت ممکن است با تاخیر در تحویل، خرید اضطراری یا تغییر برنامه تولید مواجه شود.
مشکلات مشابه در بخش خرید و تولید نیز رخ می دهد. ممکن است مواد اولیه در انبار موجود باشد، اما واحد تولید از آن اطلاع نداشته باشد. گاهی نیز واحد مالی هزینه خرید یا مصرف مواد را با تاخیر دریافت می کند و گزارش بهای تمام شده نمی تواند وضعیت واقعی عملیات را نشان دهد.
ERP با ایجاد ارتباط میان این اطلاعات، امکان شناسایی سریع تر مغایرت ها و هماهنگی بهتر واحدها را فراهم می کند. این مزیت به ویژه در مجموعه هایی اهمیت دارد که سفارش های متعدد، انبارهای مختلف، محصولات متنوع و فرایندهای وابسته به یکدیگر دارند. با این حال، استفاده از ERP زمانی موثر است که اطلاعات اولیه درست ثبت شوند و کارکنان فرایندهای تعریف شده را رعایت کنند.

سیستم های ERP معمولا از بخش های نرم افزاری مختلفی تشکیل می شوند که هر کدام گروهی از فعالیت های سازمان را مدیریت می کنند. ماژول مالی برای ثبت اسناد و بررسی هزینه ها، ماژول فروش برای مدیریت سفارش مشتری، بخش خرید برای پیگیری تامین کالا و ماژول انبار برای ثبت موجودی و جابه جایی محصولات به کار می روند.
در مجموعه های تولیدی، ماژول برنامه ریزی تولید می تواند اطلاعات سفارش ها، مواد اولیه و ظرفیت منابع را به یکدیگر مرتبط کند. بخش منابع انسانی نیز برای مدیریت اطلاعات کارکنان و بعضی فرایندهای اداری استفاده می شود. علاوه بر این، برخی راهکارها امکاناتی برای کنترل کیفیت، نگهداری و تعمیرات، مدیریت پروژه و گزارش گیری مدیریتی دارند.
وجود این ماژول ها در همه محصولات ERP یکسان نیست. بعضی نرم افزارها مجموعه گسترده ای از امکانات را ارائه می دهند و برخی دیگر تنها بخش های مورد نیاز یک کسب و کار مشخص را پوشش می دهند. به همین دلیل، انتخاب ERP باید بر اساس نیاز واقعی سازمان انجام شود، نه صرفا تعداد ماژول های معرفی شده توسط شرکت ارائه دهنده.
تامین به موقع مواد اولیه یکی از عوامل موثر بر تداوم فعالیت صنعتی است. زمانی که واحد تولید یا انبار به یک کالا نیاز پیدا می کند، درخواست خرید باید بررسی، تایید و به سفارش تامین کننده تبدیل شود. سپس اطلاعات مربوط به زمان تحویل، مقدار سفارش، دریافت کالا و اسناد مالی باید در بخش های مرتبط ثبت شوند.
ERP می تواند این مراحل را در قالب یک فرایند مشخص به یکدیگر متصل کند. برای مثال، اگر موجودی یک نوع ورق فولادی از مقدار مورد نیاز کمتر باشد، واحد مسئول می تواند درخواست تامین آن را ثبت کند. پس از تایید درخواست، سفارش خرید صادر می شود و وضعیت آن تا زمان تحویل قابل پیگیری خواهد بود. هنگام دریافت کالا نیز مقدار و مشخصات محموله با سفارش ثبت شده تطبیق داده می شود.
این هماهنگی به مدیر خرید کمک می کند سفارش های باز، تامین کنندگان، موعدهای تحویل و تعهدات مالی را بهتر کنترل کند. البته ERP به تنهایی کیفیت تامین کننده یا مناسب بودن قیمت پیشنهادی را تضمین نمی کند؛ این موارد همچنان به ارزیابی و تصمیم کارشناسان خرید وابسته هستند.
در انبارهای صنعتی، موجودی کالا فقط با تعداد بسته ها یا قطعات مشخص نمی شود. بسیاری از محصولات بر اساس وزن، ابعاد، گرید، شماره سری ساخت یا محل نگهداری شناسایی می شوند. برای مثال، دو بندیل میلگرد با قطر یکسان ممکن است از نظر گرید، کارخانه تولیدکننده یا شماره ذوب تفاوت داشته باشند و نباید بدون بررسی به عنوان کالایی کاملا یکسان در نظر گرفته شوند.
ERP امکان تعریف شناسه کالا و ثبت ورود، خروج، انتقال و رزرو موجودی را فراهم می کند. در راهکارهای مناسب، مدیر انبار می تواند میان موجودی فیزیکی، موجودی ثبت شده و موجودی قابل تخصیص به سفارش های جدید تفاوت قائل شود. همچنین تعیین سطح سفارش مجدد به سازمان کمک می کند کمبود احتمالی اقلام پرمصرف را زودتر شناسایی کند.
با وجود این امکانات، اطلاعات نرم افزار تنها زمانی قابل اعتماد است که عملیات واقعی انبار به درستی ثبت شود. اگر کالایی بدون سند از انبار خارج شود یا مشخصات یک محموله اشتباه وارد شود، گزارش ERP نیز نادرست خواهد بود. به همین دلیل، انبارگردانی دوره ای، اصلاح مغایرت ها و تعریف مسئولیت ثبت اطلاعات همچنان ضروری است.
برنامه ریزی تولید به هماهنگی سفارش مشتری، مواد اولیه، نیروی انسانی، تجهیزات و زمان مورد نیاز وابسته است. در بسیاری از نرم افزارهای ERP، اطلاعات ساختار محصول یا BOM مشخص می کند که برای تولید یک محصول چه مواد و قطعاتی نیاز است. همچنین قابلیت برنامه ریزی نیازمندی مواد یا MRP می تواند بر اساس برنامه تولید و موجودی ثبت شده، مقدار و زمان تقریبی تامین اقلام مورد نیاز را محاسبه کند.
برای مثال، یک کارگاه ساخت قطعات فولادی ممکن است برای اجرای سفارش، به ورق با ضخامت مشخص، مواد مصرفی برش و قطعات اتصال نیاز داشته باشد. ERP می تواند نیاز مواد را با موجودی انبار و سفارش های خرید باز مقایسه کند و کمبودهای احتمالی را نشان دهد. در برخی راهکارها امکان برنامه ریزی ظرفیت مراکز کاری و بررسی محدودیت های تولید نیز وجود دارد.
باید توجه داشت که برنامه ریزی منابع با کنترل مستقیم ماشین آلات تفاوت دارد. ERP معمولا تصویری مدیریتی از برنامه و منابع تولید ارائه می دهد، در حالی که ثبت جزئیات اجرای عملیات در سطح خط تولید، وضعیت لحظه ای تجهیزات و بعضی فعالیت های کنترلی ممکن است به سامانه تخصصی MES وابسته باشد. این دو سیستم می توانند از طریق تبادل داده مکمل یکدیگر باشند.

یکی از کاربردهای مهم ERP ایجاد ارتباط میان ثبت سفارش و اجرای تعهدات شرکت است. هنگامی که مشتری محصولی را سفارش می دهد، اطلاعاتی مانند نوع کالا، گرید، وزن، مقدار، قیمت توافق شده و زمان تحویل ثبت می شوند. سپس واحدهای مرتبط می توانند وضعیت تامین یا آماده سازی سفارش را بررسی کنند.
فرض کنید مشتری مقدار مشخصی ورق ST52 با ضخامت و ابعاد معین درخواست کرده باشد. بخش فروش سفارش را ثبت می کند و سیستم، بسته به تنظیمات و امکانات خود، موجودی قابل عرضه را نشان می دهد. اگر کالا موجود باشد، امکان رزرو آن برای سفارش فراهم می شود. در صورت کسری موجودی، موضوع می تواند به واحد خرید یا برنامه ریزی تولید ارجاع داده شود.
پس از آماده شدن کالا، اسناد خروج، اطلاعات حمل و اسناد مالی مرتبط ثبت می شوند. در نتیجه، پیگیری سفارش تنها به تماس تلفنی میان چند واحد وابسته نخواهد بود و وضعیت هر مرحله در سیستم قابل مشاهده است. این شفافیت به پاسخ گویی بهتر به مشتری و بررسی علت تاخیرهای احتمالی کمک می کند.
در واحدهای صنعتی، محاسبه هزینه واقعی یک محصول به اطلاعات بخش های مختلف نیاز دارد. بهای تمام شده ممکن است شامل مواد اولیه مصرف شده، دستمزد مستقیم، هزینه های سربار و سایر هزینه هایی باشد که بر اساس روش حسابداری صنعتی به محصول یا سفارش تخصیص پیدا می کنند. اگر داده های خرید، مصرف مواد و تولید به صورت جداگانه ثبت شوند، تهیه این محاسبات دشوارتر خواهد بود.
ERP می تواند ارتباط میان عملیات اجرایی و ثبت های مالی را برقرار کند. برای مثال، مصرف ورق و قطعات در یک سفارش تولیدی در بخش مربوط ثبت می شود و اطلاعات آن می تواند مبنای محاسبه هزینه مواد قرار بگیرد. همچنین خریدها، دریافت ها و اسناد فروش در چارچوب فرایندهای تعریف شده با حسابداری ارتباط پیدا می کنند.
البته باید میان هزینه برآوردی و هزینه واقعی ثبت شده تفاوت قائل شد. هزینه برآوردی بر اساس فرض ها، نرخ ها و برنامه تولید محاسبه می شود؛ اما هزینه واقعی به اطلاعات عملیات انجام شده وابسته است. ERP می تواند ابزار محاسبه و گزارش گیری باشد، ولی دقت بهای تمام شده بدون داده معتبر و روش تخصیص هزینه مناسب تضمین نمی شود.
در بسیاری از صنایع، دانستن مقدار موجودی کافی نیست و باید مشخص باشد هر محصول از کدام ماده اولیه یا محموله تولید شده است. این موضوع در زنجیره فولاد اهمیت دارد؛ زیرا محصولات ممکن است با شماره ذوب، شماره بچ، گرید و گواهی های فنی مختلف شناسایی شوند.
در صورت وجود امکانات مناسب، ERP می تواند اطلاعات دریافت مواد، نتایج بازرسی، وضعیت تایید یا رد کالا و سوابق تحویل را در ارتباط با شناسه محصول ثبت کند. برای مثال، اگر بعدا درباره مشخصات یک محموله فولادی پرسشی مطرح شود، سوابق ثبت شده می توانند به شناسایی تامین کننده، شماره ذوب و اسناد مربوط کمک کنند.
با این حال، ثبت اطلاعات در ERP جایگزین آزمون های فنی و کنترل واقعی کیفیت نیست. تشخیص ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی یا انطباق محصول با استاندارد به روش های نمونه برداری، آزمون و ارزیابی تخصصی نیاز دارد. نقش ERP بیشتر فراهم کردن بستری برای نگهداری، ارتباط و بازیابی نتایج این فعالیت هاست.
توقف ناگهانی تجهیزات می تواند برنامه تولید، مصرف قطعات یدکی و هزینه های عملیاتی کارخانه را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل، ثبت اطلاعات دارایی ها و پیگیری فعالیت های نگهداری و تعمیرات از نیازهای مهم مجموعه های صنعتی است.
بعضی راهکارهای ERP ماژول نگهداری و تعمیرات دارند و امکان ثبت مشخصات دستگاه، برنامه سرویس دوره ای، درخواست تعمیر، قطعات مصرف شده و هزینه های مرتبط را فراهم می کنند. برای مثال، هنگام تعویض یک قطعه در دستگاه برش، اطلاعات قطعه مصرفی می تواند با موجودی انبار و هزینه تعمیر ارتباط پیدا کند.
در کارخانه هایی که به امکانات تخصصی تری نیاز دارند، ممکن است از سامانه CMMS برای مدیریت نگهداری و تعمیرات استفاده شود. همچنین پایش لحظه ای وضعیت ماشین آلات و دریافت داده از حسگرها به زیرساخت و نرم افزارهای دیگری نیاز دارد. در چنین شرایطی، اتصال سامانه های تخصصی به ERP می تواند تصویر کامل تری از هزینه و وضعیت دارایی ها در اختیار مدیریت قرار دهد.
در واحدهای تولیدی، برنامه ریزی نیروی انسانی باید با برنامه فعالیت کارخانه هماهنگ باشد. تعداد کارکنان حاضر در هر شیفت، تخصص افراد، برنامه مرخصی و نیاز واحدهای عملیاتی می توانند بر اجرای سفارش ها تاثیر بگذارند.
ماژول منابع انسانی ERP، در صورت وجود، امکان ثبت اطلاعات پرسنلی و مدیریت برخی فرایندهای اداری را فراهم می کند. همچنین ارتباط این اطلاعات با سامانه حضور و غیاب، برنامه شیفت ها و بخش حقوق و دستمزد می تواند از ثبت چندباره اطلاعات جلوگیری کند.
برای نمونه، مدیر تولید ممکن است هنگام برنامه ریزی فعالیت یک خط به تعداد نیروهای واجد شرایط در شیفت مشخص نیاز داشته باشد. دسترسی به اطلاعات درست می تواند به هماهنگی برنامه کمک کند. البته نحوه محاسبه حقوق، اضافه کاری و مزایا باید مطابق مقررات و شرایط قراردادی مربوط تنظیم شود و صرف استفاده از ERP به معنای صحت خودکار این محاسبات نیست.

یکی از نتایج یکپارچه شدن اطلاعات سازمان، فراهم شدن امکان گزارش گیری از چند واحد مرتبط است. مدیران به جای بررسی جداگانه فایل های فروش، انبار و خرید، می توانند گزارش هایی دریافت کنند که ارتباط میان این بخش ها را نشان می دهد.
برای مثال، تعداد سفارش های معوق، مدت تامین مواد اولیه، گردش موجودی، اختلاف موجودی ثبت شده و واقعی یا میزان مصرف مواد نسبت به برنامه، شاخص هایی هستند که بررسی آن ها می تواند به شناسایی مشکلات کمک کند. اگر تاخیر تامین یک ماده اولیه باعث عقب افتادن چند سفارش شود، داده های مرتبط امکان مشاهده این ارتباط را فراهم می کنند.
با این حال، داشبورد مدیریتی با تحلیل پیش بینی کننده پیشرفته یکسان نیست. بسیاری از گزارش های ERP وضعیت ثبت شده را نمایش می دهند و برای پیش بینی دقیق تقاضا یا تحلیل پیچیده ممکن است به ابزارها و مدل های تکمیلی نیاز باشد. کیفیت همه این خروجی ها نیز به درستی داده های ورودی و تعریف مناسب شاخص ها بستگی دارد.
زنجیره تامین تنها شامل خرید مواد اولیه نیست و مجموعه ای از فعالیت های تامین، دریافت، نگهداری، آماده سازی و تحویل کالا را در بر می گیرد. در یک شرکت فولادی، تاخیر در ورود مواد اولیه می تواند برنامه آماده سازی سفارش را تغییر دهد و این تغییر بر زمان بارگیری و تحویل به مشتری اثر بگذارد.
ERP با مرتبط کردن اطلاعات بخش های مختلف، امکان مشاهده وضعیت کلی این مسیر را فراهم می کند. مدیر می تواند بررسی کند کدام سفارش ها در انتظار تامین هستند، چه کالاهایی آماده تحویل شده اند و چه تعهداتی هنوز به مرحله ارسال نرسیده اند. این دید یکپارچه به برنامه ریزی بهتر منابع و هماهنگی میان واحدها کمک می کند.
البته اجرای عملیات حمل، رهگیری موقعیت وسیله نقلیه و مدیریت تخصصی ناوگان ممکن است به سامانه های لجستیکی مستقل نیاز داشته باشد. ERP زمانی بیشترین ارزش را ایجاد می کند که اطلاعات ضروری این سامانه ها و فرایندهای داخلی سازمان به شکل مناسب با یکدیگر تبادل شوند.
برای درک بهتر عملکرد سیستم ERP، یک شرکت فرضی تامین و فرآوری محصولات فولادی را در نظر بگیریم. مشتری سفارش مقدار مشخصی ورق فولادی با گرید ST37، ضخامت معین و ابعاد سفارشی ثبت می کند. کارشناس فروش ابتدا مشخصات سفارش، مقدار درخواستی و موعد تحویل مورد توافق را در سیستم وارد می کند.
پس از ثبت سفارش، موجودی انبار بررسی می شود. بخشی از ورق مورد نیاز در انبار موجود است، اما مقدار آن برای تامین کل سفارش کافی نیست. سیستم این کسری را در اطلاعات مرتبط نشان می دهد تا واحد خرید بتواند برای تامین مقدار باقی مانده اقدام کند. هم زمان، ورق موجود طبق فرایند تعریف شده برای سفارش مشتری رزرو می شود تا به اشتباه به سفارش دیگری تخصیص پیدا نکند.
واحد خرید درخواست تامین را بررسی می کند، از تامین کننده استعلام می گیرد و پس از تایید شرایط، سفارش خرید را ثبت می کند. وقتی محموله جدید به شرکت می رسد، مشخصات و مقدار آن کنترل می شود. پس از تایید دریافت، اطلاعات موجودی اصلاح می شود و اسناد خرید نیز در اختیار بخش مالی قرار می گیرند.
اگر مشتری ورق هایی با ابعاد برش خورده درخواست کرده باشد، بخش برنامه ریزی عملیات باید مقدار مواد مورد نیاز، ظرفیت تجهیزات برش و زمان آماده سازی را بررسی کند. در این مرحله، سفارش فروش با برنامه کارگاهی ارتباط پیدا می کند. پس از انجام برش و ثبت مقدار محصول آماده، واحد انبار می تواند کالا را برای تحویل آماده کند.
در ادامه، اسناد خروج و حمل صادر می شوند و واحد مالی اطلاعات فروش، بهای مواد و هزینه های مرتبط را بررسی می کند. محاسبه حاشیه سود سفارش نیز تنها زمانی معتبر خواهد بود که قیمت فروش و تمام هزینه های قابل انتساب طبق روش حسابداری مورد استفاده ثبت شده باشند.
نکته اصلی این مثال آن است که یک سفارش از چند واحد عبور می کند، اما اطلاعات اصلی آن نباید در هر مرحله از ابتدا و به شکلی متفاوت ثبت شوند. ERP برای حفظ ارتباط میان این اطلاعات طراحی شده است. این سناریو یک نمونه آموزشی است و به عملکرد واقعی شرکت مشخصی اشاره ندارد.
در فضای مدیریت صنعتی، ERP گاهی با نرم افزارهای دیگری مانند CRM، MES و حسابداری اشتباه گرفته می شود. این سامانه ها ممکن است اطلاعات مشترکی داشته باشند، اما هدف اصلی و محدوده عملکرد آن ها یکسان نیست.
| سامانه | هدف اصلی | داده های مورد استفاده | استفاده کنندگان اصلی |
|---|---|---|---|
| ERP | هماهنگی منابع و فرایندهای سازمان | خرید، فروش، انبار، تولید، مالی و منابع | مدیران و واحدهای عملیاتی |
| CRM | مدیریت ارتباط و تعامل با مشتری | سرنخ فروش، سوابق ارتباط، فرصت های فروش و خدمات | فروش، بازاریابی و پشتیبانی |
| MES | مدیریت و ثبت اجرای عملیات تولید | وضعیت سفارش تولید، عملیات خط، داده های تولید و کیفیت | سرپرستان و کارکنان تولید |
| نرم افزار حسابداری | ثبت و پردازش عملیات مالی | اسناد حسابداری، دریافت ها، پرداخت ها و حساب ها | حسابداران و مدیران مالی |
ERP می تواند بخشی از قابلیت های این سامانه ها را در خود داشته باشد یا به آن ها متصل شود. برای مثال، اطلاعات سفارش از CRM به ERP منتقل شود و برنامه تولید از ERP در اختیار MES قرار بگیرد. انتخاب ساختار مناسب به پیچیدگی فرایندها و قابلیت نرم افزارهای مورد استفاده وابسته است.
سیستم های ERP از نظر شیوه استقرار معمولا در دو گروه کلی قرار می گیرند. در مدل ابری، نرم افزار روی زیرساخت ارائه دهنده خدمت یا زیرساخت ابری مورد استفاده سازمان اجرا می شود و کاربران از طریق ارتباط شبکه به آن دسترسی دارند. در مدل مستقر در محل شرکت، زیرساخت اصلی نرم افزار تحت مدیریت مستقیم سازمان یا پیمانکار آن قرار می گیرد.
مدل ابری می تواند بخشی از مسئولیت نگهداری زیرساخت و به روزرسانی را به ارائه دهنده خدمت منتقل کند. در مقابل، هزینه اشتراک، وابستگی به ارتباط شبکه، شرایط قرارداد و نحوه نگهداری داده ها باید بررسی شوند. مدل مستقر در شرکت نیز ممکن است کنترل بیشتری بر زیرساخت و بعضی یکپارچگی های داخلی فراهم کند، اما تامین سرور، پشتیبان گیری، به روزرسانی و نگهداری فنی بر عهده سازمان خواهد بود.
هیچ کدام از این دو مدل را نمی توان بدون بررسی شرایط، کاملا امن تر یا مناسب تر دانست. سطح امنیت به معماری، کنترل دسترسی، پشتیبان گیری، مدیریت آسیب پذیری ها و روش بهره برداری وابسته است. برای یک مجموعه صنعتی، کیفیت اتصال به شبکه داخلی و ارتباط ERP با سامانه های موجود نیز باید در تصمیم استقرار در نظر گرفته شود.

راه اندازی ERP تنها نصب یک نرم افزار نیست. پیش از اجرای آن باید مشخص شود هر واحد چه اطلاعاتی تولید می کند، مسئول ثبت داده کیست و فرایندهای خرید، انبار، فروش و تولید چگونه باید به یکدیگر متصل شوند. اگر این موضوعات روشن نباشند، نرم افزار جدید ممکن است همان مشکلات قبلی را در محیطی متفاوت بازتولید کند.
یکی از چالش های رایج، کیفیت پایین اطلاعات اولیه است. کدهای تکراری کالا، مشخصات ناقص محصولات، اختلاف موجودی و داده های پراکنده می توانند انتقال اطلاعات به سامانه جدید را دشوار کنند. چالش دیگر، مقاومت کارکنان در برابر تغییر روش های آشناست؛ به ویژه زمانی که آموزش کافی ارائه نشده باشد یا مسئولیت هر کاربر مشخص نباشد.
اتصال ERP به نرم افزارهای قدیمی، تجهیزات تولیدی و سامانه های مالی نیز ممکن است به طراحی فنی و زمان نیاز داشته باشد. هزینه اجرا، پشتیبانی و اصلاح فرایندها باید از ابتدا بررسی شود. موفقیت پروژه بیش از آنکه صرفا به امکانات نرم افزار وابسته باشد، به همکاری مدیران، مشارکت کاربران و اجرای مرحله بندی شده تغییرات بستگی دارد.
انتخاب ERP باید با شناخت فرایندهای واقعی سازمان آغاز شود. یک کارخانه تولید قطعات صنعتی، یک مرکز خدمات برش ورق و یک شرکت بازرگانی فولاد، نیازهای یکسانی ندارند. برای مثال، در شرکت بازرگانی ممکن است کنترل موجودی، سفارش مشتری و خرید اهمیت بیشتری داشته باشد؛ در حالی که در کارخانه تولیدی، برنامه ریزی مواد، ظرفیت تجهیزات و ثبت مصرف تولید نیز ضروری هستند.
پیش از انتخاب نرم افزار، بهتر است معیارهای زیر بررسی شوند:
بهتر است فرایندهای مهم سازمان پیش از خرید با یک سناریوی واقعی در نرم افزار آزمایش شوند. مشاهده یک نسخه نمایشی عمومی مفید است، اما به تنهایی نشان نمی دهد که سامانه در شرایط واقعی کسب و کار چگونه عمل خواهد کرد.
پس از استقرار ERP، موفقیت پروژه باید با معیارهای مشخص سنجیده شود. صرف نصب نرم افزار یا استفاده کارکنان از آن به معنای بهبود عملکرد سازمان نیست. برای ارزیابی، لازم است وضعیت برخی شاخص ها پیش از اجرا ثبت شود تا بتوان نتایج بعدی را با همان مبنا مقایسه کرد.
برای مثال، شرکت می تواند میزان مغایرت موجودی انبار، متوسط زمان تهیه گزارش مدیریتی، مدت چرخه خرید یا درصد سفارش های ثبت شده با اطلاعات ناقص را بررسی کند. اگر پس از اجرای ERP این شاخص ها بهبود پیدا کنند، می توان درباره اثر سیستم بر آن بخش ها قضاوت دقیق تری داشت.
البته تغییر هر شاخص ممکن است تحت تاثیر عوامل دیگری مانند تغییر حجم سفارش ها، اصلاح روش انبارداری یا افزایش نیروی انسانی نیز قرار گرفته باشد. به همین دلیل، بهتر است ارزیابی در دوره های زمانی مشخص و با در نظر گرفتن شرایط عملیاتی انجام شود. هدف نهایی ERP ایجاد یک ابزار قابل اعتماد برای مدیریت است و ارزش آن زمانی روشن می شود که به بهبود قابل اندازه گیری فرایندهای سازمان کمک کند.
جمع بندی
سیستم ERP ابزاری برای یکپارچه سازی اطلاعات و هماهنگی فرایندهای اصلی سازمان است. در کسب و کارهای صنعتی، ارتباط میان خرید، انبار، فروش، تولید، کنترل کیفیت و مالی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تغییر در عملکرد یک واحد می تواند سایر بخش ها را تحت تاثیر قرار دهد. ERP با فراهم کردن داده های مرتبط و قابل پیگیری، به مدیران کمک می کند دید روشن تری از وضعیت منابع و تعهدات شرکت داشته باشند.
با این حال، مزایای این سیستم تنها با خرید نرم افزار ایجاد نمی شوند. انتخاب راهکار متناسب با نیاز مجموعه، آماده سازی اطلاعات، تعریف فرایندهای صحیح، آموزش کارکنان و ارزیابی مداوم عملکرد، بخش های ضروری یک پروژه ERP موفق هستند. برای شرکت های فولادی و سایر مجموعه های صنعتی، توجه به این عوامل می تواند زمینه مدیریت منظم تر سفارش ها، موجودی، تولید و هزینه ها را فراهم کند.
ERP مخفف Enterprise Resource Planning و به معنای برنامه ریزی منابع سازمانی است. این سیستم برای هماهنگی اطلاعات و فرایندهای اصلی بخش های مختلف سازمان استفاده می شود.
خیر. شرکت های کوچک و متوسط نیز می توانند از ERP استفاده کنند. انتخاب نرم افزار باید متناسب با تعداد کاربران، پیچیدگی عملیات، امکانات مورد نیاز و بودجه مجموعه باشد.
نرم افزار حسابداری بر ثبت و پردازش اطلاعات مالی تمرکز دارد، اما ERP دامنه گسترده تری دارد و می تواند فرایندهای خرید، فروش، انبار، تولید و مالی را به یکدیگر مرتبط کند.
نه لزوما. ERP بیشتر برای برنامه ریزی و مدیریت منابع سازمان به کار می رود، در حالی که MES بر اجرای عملیات تولید در سطح کارخانه تمرکز دارد. این دو سامانه می توانند به یکدیگر متصل شوند.
فرایندهای اصلی سازمان، مسئولیت کاربران، کدگذاری کالاها، اطلاعات موجودی، نیازهای گزارش گیری و وضعیت نرم افزارهای فعلی باید بررسی و تا حد امکان ساماندهی شوند.
خیر. ERP می تواند به شناسایی مغایرت ها و مدیریت بهتر منابع کمک کند، اما کاهش هزینه به کیفیت پیاده سازی، صحت اطلاعات و تصمیم های مدیریتی وابسته است.