لوله بوردون یا فشارسنج بوردون چیست و چگونه کار می کند؟

۳۰ آبان ۱۴۰۵ 5 بازدید معرفی به گوگل
لوله بوردون یا فشارسنج بوردون چیست و چگونه کار می کند؟

در بسیاری از تجهیزات صنعتی، اندازه گیری فشار مایعات و گازها برای بررسی وضعیت عملکرد دستگاه ها و کنترل شرایط بهره برداری ضروری است. فشارسنج بوردون یکی از رایج ترین ابزارهای مکانیکی اندازه گیری فشار است که بدون نیاز به تغذیه الکتریکی، مقدار فشار سیال را با حرکت یک عقربه روی صفحه مدرج نمایش می دهد.

بخش اصلی این فشارسنج، لوله ای فلزی و انعطاف پذیر است که با تغییر فشار داخلی، تغییر شکل کوچکی پیدا می کند. این حرکت به کمک قطعات مکانیکی به عقربه منتقل می شود. در انتخاب تجهیزات خطوط صنعتی، همان طور که جنس قیمت فولاد آلیاژی متناسب با شرایط کاری اهمیت دارد، جنس لوله حساس فشارسنج نیز باید با فشار، دما و ویژگی های شیمیایی سیال سازگار باشد.

فشارسنج بوردون در خطوط لوله، مخازن، پمپ ها، کمپرسورها و تجهیزات تولید بخار کاربرد دارد. در ادامه، ساختار، نحوه عملکرد و معیارهای انتخاب و نگهداری این وسیله را بررسی می کنیم.

اصول اندازه گیری فشار با لوله بوردون در صنعت

فشارسنج بوردون وسیله ای برای نمایش موضعی فشار سیال است. این دستگاه معمولا روی خط لوله، مخزن یا بدنه یک تجهیز فرایندی نصب می شود تا اپراتور بتواند فشار را مستقیما در محل مشاهده کند. در بسیاری از مدل های متداول، مقدار نمایش داده شده فشار گیج یا فشار نسبی نسبت به فشار جو است؛ یعنی هنگامی که فشار محل اندازه گیری با فشار محیط اطراف برابر باشد، عقربه در شرایط مناسب نزدیک صفر قرار می گیرد.

اطلاع از فشار برای بهره برداری صنعتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تغییرات غیرعادی می تواند نشانه ای از گرفتگی مسیر، تغییر شرایط جریان، اختلال در عملکرد پمپ یا مسئله دیگری در فرایند باشد. برای مثال، اپراتور ممکن است فشار خروجی یک پمپ را با مقدار مورد انتظار در شرایط کاری مشخص مقایسه کند. این قرائت به تنهایی علت تغییر فشار را تعیین نمی کند، اما اطلاعات اولیه ارزشمندی برای بررسی وضعیت سیستم فراهم می سازد.

مزیت مهم فشارسنج بوردون، نمایش مکانیکی فشار بدون وابستگی به برق است. البته این ویژگی به معنای توانایی دستگاه در ثبت خودکار داده، ارسال هشدار یا حفاظت مستقل از تجهیزات نیست. برای این وظایف باید سامانه های مناسب دیگری در نظر گرفته شوند.

اجزای اصلی فشارسنج بوردون

فشارسنج بوردون از مجموعه ای از اجزای مکانیکی تشکیل شده است که در کنار یکدیگر امکان تبدیل فشار سیال به حرکت عقربه را فراهم می کنند. شناخت این قطعات برای درک ساختار دستگاه و تفاوت آن با فشارسنج های دیگر اهمیت دارد.

لوله بوردون مهم ترین بخش حساس به فشار است. این لوله معمولا از یک فلز دارای رفتار ارتجاعی مناسب ساخته می شود و در مدل های متداول شکل خمیده دارد. یک سر آن به مسیر ورود فشار متصل است و انتهای دیگر بسته و آزاد است.

سوکت یا اتصال ورودی فشار بخشی است که فشارسنج را به مسیر سیال متصل می کند. این قطعه علاوه بر نگهداری بخش حساس، مسیر ورود فشار به داخل لوله بوردون را فراهم می سازد.

رابط و اهرم مکانیکی میان انتهای متحرک لوله و مجموعه انتقال حرکت قرار می گیرند. این اجزا جابه جایی کوچک بخش حساس را دریافت می کنند.

مکانیزم دنده ای معمولا از یک قطاع دنده و یک چرخ دنده کوچک متصل به محور عقربه تشکیل می شود. شکل و ابعاد آن بر اساس طراحی دستگاه تعیین می شود.

عقربه و صفحه مدرج بخش قابل مشاهده فشارسنج هستند. صفحه دارای مقیاس اندازه گیری است و عقربه موقعیت فشار را روی آن نشان می دهد.

محفظه، شیشه یا پنجره محافظ و قاب از قطعات داخلی در برابر شرایط محیطی و تماس ناخواسته محافظت می کنند. بعضی مدل ها دارای محفظه پرشده از مایع نیز هستند.

کیفیت مجموعه فشارسنج تنها به لوله حساس وابسته نیست؛ سلامت اتصالات مکانیکی، محور عقربه، دنده ها و محفظه نیز در عملکرد صحیح آن تاثیر دارند.

لوله بوردون یا فشارسنج بوردون چیست و چگونه کار می کند؟

تغییر شکل لوله بوردون بر اثر فشار

اساس عملکرد لوله بوردون به تغییر شکل ارتجاعی یک لوله فلزی خمیده با مقطع غیرمدور وابسته است. در مدل متداول C شکل، لوله به صورت یک قوس ساخته می شود و سطح مقطع آن معمولا حالتی بیضوی یا نزدیک به بیضوی دارد.

هنگامی که فشار داخل لوله نسبت به فشار بیرون افزایش پیدا می کند، دیواره های لوله تحت تنش قرار می گیرند. مقطع غیرمدور لوله تمایل پیدا می کند به شکل دایره ای نزدیک تر شود. این تغییر در هندسه مقطع با تغییر انحنای کلی لوله همراه است و باعث می شود انتهای آزاد آن مقدار کوچکی جابه جا شود.

به زبان ساده، افزایش فشار داخلی معمولا باعث می شود لوله C شکل تا حدی تمایل به باز شدن یا راست تر شدن داشته باشد. مقدار جابه جایی به فشار اعمال شده و مشخصات هندسی و مکانیکی لوله بستگی دارد.

یکی از ویژگی های مهم این سازوکار، رفتار ارتجاعی ماده است. هنگامی که فشار در محدوده طراحی تغییر می کند، لوله باید بتواند پس از کاهش فشار تا حد قابل قبول به وضعیت اولیه بازگردد.

اما اگر فشار از محدوده مجاز فراتر رود، احتمال ایجاد تغییر شکل دائمی یا آسیب وجود دارد. در این حالت، ممکن است فشارسنج پس از برداشته شدن فشار نیز به صفر صحیح بازنگردد.

ضخامت دیواره، جنس آلیاژ، شکل مقطع و شعاع انحنا بر حساسیت و رفتار لوله تاثیر دارند. بنابراین نمی توان مقدار ثابتی از جابه جایی را برای تمام فشارسنج های بوردون در نظر گرفت.

انتقال حرکت لوله به عقربه فشارسنج

جابه جایی انتهای آزاد لوله بوردون معمولا برای نمایش مستقیم فشار روی یک صفحه مدرج کافی نیست. به همین دلیل، فشارسنج از مجموعه ای از رابط ها و قطعات مکانیکی برای تبدیل و تقویت این حرکت استفاده می کند.

در یک طراحی متداول، انتهای آزاد لوله به یک رابط مکانیکی متصل است. هنگامی که این نقطه جابه جا می شود، رابط حرکت را به اهرم یا قطاع دنده منتقل می کند.

قطاع دنده با یک چرخ دنده کوچک درگیر است. حرکت قطاع باعث چرخش چرخ دنده و محور متصل به عقربه می شود. در نتیجه، جابه جایی کوچک انتهای لوله به حرکت زاویه ای قابل مشاهده عقربه تبدیل می شود.

نسبت انتقال حرکت و هندسه مکانیزم به گونه ای انتخاب می شوند که عقربه بتواند در محدوده مشخصی از صفحه حرکت کند. این تبدیل حرکت باید با رفتار واقعی عنصر حساس هماهنگ باشد تا قرائت فشار در محدوده دقت موردنظر قرار گیرد.

برای مثال، در یک فشارسنج با صفحه دایره ای، افزایش فشار می تواند موجب حرکت عقربه از ناحیه نزدیک صفر به سمت مقادیر بالاتر شود. میزان چرخش به طراحی مجموعه انتقال حرکت بستگی دارد و نباید آن را در همه مدل ها یکسان فرض کرد.

وجود لقی بیش از حد، اصطکاک نامناسب یا فرسودگی دنده ها می تواند بر نحوه حرکت عقربه تاثیر بگذارد. همچنین ضربه یا لرزش ممکن است باعث آسیب دیدن قطعات ظریف مکانیزم شود.

بنابراین، عملکرد مناسب فشارسنج نتیجه هماهنگی میان حرکت لوله حساس و دقت مجموعه انتقال مکانیکی است.

انواع لوله بوردون؛ C شکل، مارپیچی و حلزونی

لوله بوردون از نظر آرایش هندسی در چند شکل اصلی ساخته می شود. این تفاوت فقط ظاهری نیست و بر میزان جابه جایی، حساسیت و نحوه طراحی فشارسنج تاثیر دارد.

لوله بوردون C شکل رایج ترین آرایش در بسیاری از فشارسنج های عقربه ای صنعتی است. این مدل از یک لوله خمیده تشکیل می شود که فرم کلی آن به حرف C شباهت دارد. ساختار نسبتا ساده و ابعاد مناسب باعث شده است این آرایش در طیف گسترده ای از گیج های فشار مورد استفاده قرار گیرد.

لوله بوردون مارپیچی یا Helical دارای چند دور لوله است که به صورت یک مارپیچ فضایی در امتداد محور شکل گرفته اند. این هندسه امکان طراحی رفتار تغییر شکل متفاوت و استفاده در بعضی محدوده های فشار و کاربردهای تخصصی را فراهم می کند.

لوله بوردون حلزونی یا Spiral به صورت مارپیچ تخت طراحی می شود. در این حالت، مسیر لوله عمدتا در یک صفحه قرار دارد و شکل آن شبیه یک حلزون فلزی است. این آرایش نیز می تواند برای دستیابی به ویژگی های حرکتی و حساسیت موردنظر سازنده استفاده شود.

نوع لولهشکل هندسیویژگی اصلی
C شکلقوس خمیدهساختار متداول و نسبتا ساده
مارپیچیچند دور در فضای سه بعدیامکان طراحی برای محدوده ها و کاربردهای خاص
حلزونیمارپیچ تختایجاد رفتار حرکتی متناسب با هندسه طراحی

نمی توان تنها بر اساس شکل لوله، محدوده فشار یا دقت قطعی یک محصول را تعیین کرد. جنس فلز، ضخامت دیواره، ابعاد و طراحی سازنده نیز اهمیت دارند.

در بعضی کاربردهای فشار بالا، از آرایش های مارپیچی استفاده می شود؛ اما این موضوع به معنای مناسب بودن تمام مدل های مارپیچی برای یک فشار ثابت یا برتری همیشگی آنها نسبت به نوع C شکل نیست.

جنس لوله بوردون و مقاومت به خوردگی

انتخاب جنس لوله بوردون اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این قطعه مستقیما تحت فشار قرار می گیرد و در بسیاری از مدل ها با سیال فرایندی در تماس است. ماده مورد استفاده باید علاوه بر رفتار ارتجاعی مناسب، با شرایط شیمیایی و حرارتی سرویس نیز سازگار باشد.

آلیاژهای مس از مواد متداول در ساخت بعضی فشارسنج های بوردون هستند. این خانواده شامل آلیاژهایی است که بسته به ترکیب و مشخصات مکانیکی می توانند برای کاربردهای مختلف انتخاب شوند. استفاده از آلیاژ مس به معنای سازگاری با تمام گازها و مایعات نیست.

فولاد زنگ نزن نیز در ساخت لوله های حساس بعضی فشارسنج های صنعتی کاربرد دارد. گریدهای استنلس استیل می توانند در شرایط مشخصی مقاومت مناسب در برابر خوردگی ایجاد کنند، اما انتخاب گرید باید با نوع ماده، غلظت، دما و شرایط تماس هماهنگ باشد.

در محیط های ویژه ممکن است از آلیاژهای خاص دیگری استفاده شود. هدف از این انتخاب، دستیابی به ترکیبی از مقاومت مکانیکی، رفتار ارتجاعی و سازگاری شیمیایی موردنیاز است.

باید میان جنس لوله حساس و جنس بدنه بیرونی فشارسنج تفاوت قائل شد. ممکن است فشارسنجی دارای محفظه استنلس استیل باشد، اما عنصر اندازه گیری آن از آلیاژ مس ساخته شده باشد.

به همین دلیل، عبارت هایی مانند «گیج تمام استیل» یا «بدنه استیل» باید با مشخصات دقیق قطعات در تماس با سیال بررسی شوند.

هنگام انتخاب فشارسنج برای سیال خورنده، تنها بررسی ظاهر دستگاه کافی نیست. مشخصات بخش های خیس شونده، اتصال فرایندی و در صورت وجود تجهیزات جداکننده سیال باید از مدارک معتبر محصول استخراج شوند.

bourdon tube pressure gauge 01

اندازه گیری فشار مثبت، خلأ و فشار مرکب

فشارسنج های بوردون می توانند برای شرایط مختلف فشار طراحی شوند. یکی از تفاوت های مهم میان مدل ها، محدوده و نوع فشاری است که دستگاه قادر به نمایش آن خواهد بود.

فشار مثبت گیج زمانی مطرح می شود که فشار سیال از فشار جو بیشتر باشد. در بسیاری از خطوط صنعتی، فشارسنج برای اندازه گیری همین حالت استفاده می شود. مقدار صفر در چنین گیجی معمولا به اختلاف فشار صفر نسبت به محیط اشاره دارد.

خلأ نسبی یا فشار گیج منفی به شرایطی گفته می شود که فشار مطلق سیال از فشار جو کمتر باشد. بعضی فشارسنج های مکانیکی برای نمایش این اختلاف فشار طراحی شده اند و صفحه آنها مقادیر منفی یا درجه بندی خلأ دارد.

فشارسنج مرکب می تواند در محدوده مشخصی هم فشار منفی نسبت به جو و هم فشار مثبت را نمایش دهد. این نوع دستگاه در کاربردهایی مناسب است که فرایند ممکن است میان حالت خلأ نسبی و فشار مثبت تغییر کند.

برای مثال، در یک سامانه صنعتی که هنگام بخشی از عملیات فشار داخلی پایین تر از فشار جو است و در مرحله دیگری افزایش می یابد، استفاده از گیج مرکب می تواند امکان مشاهده هر دو وضعیت را فراهم کند.

البته قابلیت اندازه گیری فشار منفی یا مرکب به مدل دستگاه بستگی دارد. تمام فشارسنج های بوردون استاندارد برای نمایش خلأ مناسب نیستند.

همچنین باید فشار گیج را از فشار مطلق جدا کرد. فشار مطلق نسبت به خلأ کامل تعریف می شود، در حالی که فشار گیج نسبت به فشار محیط سنجیده می شود. بیشتر گیج های بوردون متداول مستقیما فشار مطلق را نشان نمی دهند، مگر آنکه برای این کاربرد طراحی ویژه ای داشته باشند.

محدوده فشار و واحدهای اندازه گیری

فشارسنج بوردون با محدوده های مختلف اندازه گیری ساخته می شود و انتخاب بازه مناسب یکی از عوامل موثر بر کیفیت قرائت و دوام دستگاه است.

محدوده اندازه گیری معمولا روی صفحه مدرج مشخص می شود. برای مثال، ممکن است صفحه یک فشارسنج از صفر تا مقدار مشخصی بر حسب bar درجه بندی شده باشد. در بعضی مدل ها نیز دو واحد اندازه گیری به صورت همزمان روی صفحه دیده می شوند.

از واحدهای رایج می توان به bar، psi و MPa اشاره کرد. واحد bar در بسیاری از کاربردهای صنعتی رایج است، psi در برخی تجهیزات و مدارک فنی استفاده می شود و MPa نیز واحدی متداول برای بیان فشار در سیستم بین المللی است.

هنگام خواندن فشار، باید واحد روی صفحه بررسی شود. اشتباه گرفتن دو مقیاس یا استفاده از تبدیل نادرست می تواند باعث برداشت اشتباه از وضعیت فرایند شود.

یکی از تفاوت های مهم، تمایز میان فشار کاری معمول سیستم و انتهای مقیاس فشارسنج است. اگر فشار کاری دقیقا نزدیک انتهای مقیاس قرار گیرد، ممکن است دستگاه در برابر تغییرات یا جهش های فشار حاشیه مناسبی نداشته باشد.

حد تحمل اضافه فشار نیز مفهوم مستقلی است. این مقدار نشان می دهد دستگاه تحت شرایط تعریف شده تا چه حد ممکن است فشار بالاتر از محدوده معمول را تحمل کند. مقدار آن باید از مشخصات سازنده استخراج شود.

در کاربردهای دارای فشار نوسانی، انتخاب محدوده باید با در نظر گرفتن شرایط دینامیکی انجام شود. همچنین محدودیت های فشار در زمان راه اندازی یا توقف تجهیزات ممکن است با فشار بهره برداری عادی متفاوت باشند.

بنابراین نباید از یک قاعده عددی ثابت برای انتخاب همه گیج ها استفاده کرد. فشار کاری، فشارهای گذرا، محدوده اندازه گیری و قابلیت تحمل اضافه فشار باید با هم بررسی شوند.

کلاس دقت و عوامل خطای فشارسنج

کلاس دقت یکی از مشخصات فنی مهم فشارسنج بوردون است و نشان می دهد دستگاه در شرایط مرجع تا چه اندازه می تواند با مقدار واقعی فشار اختلاف داشته باشد.

در بسیاری از فشارسنج های مکانیکی، کلاس دقت بر اساس درصدی از گستره یا انتهای مقیاس اندازه گیری تعریف می شود، نه درصدی از مقدار لحظه ای قرائت. برای مثال، کلاس دقت ۱٫۶ در چارچوب استاندارد مربوط به محدودیت خطا بر اساس گستره مقیاس اشاره دارد.

در نتیجه، هنگام مقایسه دو فشارسنج باید علاوه بر کلاس دقت، محدوده اندازه گیری آنها نیز بررسی شود. یک کلاس یکسان در دو دستگاه با بازه متفاوت، لزوما مقدار یکسانی از خطای مطلق ایجاد نمی کند.

دمای محیط و دمای دستگاه می توانند بر رفتار اجزای فلزی و مکانیزم فشارسنج تاثیر بگذارند. اختلاف قابل توجه با شرایط مرجع ممکن است خطای اندازه گیری را افزایش دهد.

لرزش مکانیکی ممکن است موجب نوسان عقربه، فرسودگی اجزای متحرک یا دشوار شدن قرائت شود. این موضوع به ویژه در تجهیزات دوار اهمیت دارد.

پسماند مکانیکی یا هیسترزیس به تفاوت احتمالی قرائت هنگام افزایش و کاهش فشار مربوط است. رفتار ارتجاعی قطعات و اصطکاک مکانیزم می توانند در این پدیده نقش داشته باشند.

اضافه فشار ممکن است سبب تغییر شکل دائمی عنصر حساس شود و دقت دستگاه را کاهش دهد.

فرسودگی تدریجی نیز می تواند در اثر شرایط کاری، تعداد چرخه های فشار یا آسیب های محیطی رخ دهد.

بنابراین بررسی دقت نباید تنها به عدد درج شده روی صفحه محدود شود. شرایط واقعی بهره برداری و وضعیت سلامت دستگاه نیز اهمیت دارند.

کاربرد فشارسنج بوردون در خطوط لوله و مخازن

یکی از کاربردهای اصلی فشارسنج بوردون، پایش محلی فشار در خطوط لوله و مخازن صنعتی است. در این تجهیزات، فشار می تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت جریان، شرایط ذخیره سازی و عملکرد سامانه فراهم کند.

در خطوط انتقال آب صنعتی، نصب فشارسنج در نقاط مشخص به اپراتور کمک می کند فشار را مشاهده و با محدوده مورد انتظار مقایسه کند. اگر فشار در شرایطی که انتظار ثبات وجود دارد تغییر کند، ممکن است نیاز به بررسی وضعیت شیرها، تجهیزات مصرف کننده یا مسیر جریان باشد.

در خطوط انتقال سیالات فرایندی نیز فشار یکی از کمیت های مهم بهره برداری است. مقدار آن می تواند تحت تاثیر دبی، مقاومت مسیر، وضعیت شیرها و عملکرد تجهیزات مرتبط تغییر کند.

در مخازن تحت فشار، اندازه گیری فشار برای پایش شرایط داخلی اهمیت دارد. فشارسنج ممکن است در نقطه ای مناسب نصب شود تا اپراتور بتواند وضعیت مخزن را در زمان بهره برداری بررسی کند.

با این حال، وجود فشارسنج روی مخزن به معنای تامین حفاظت در برابر افزایش فشار نیست. مخازن و تجهیزات تحت فشار ممکن است به شیرهای اطمینان، سامانه های حفاظتی و تجهیزات کنترل مستقل نیاز داشته باشند.

یکی دیگر از کاربردهای فشارسنج بوردون، امکان مقایسه فشار در نقاط مختلف یک سامانه است. برای مثال، تفاوت قرائت دو فشارسنج در موقعیت های مشخص می تواند اطلاعات اولیه ای درباره افت فشار مسیر فراهم کند. البته این مقایسه باید با توجه به ارتفاع نصب، شرایط جریان و مشخصات تجهیزات انجام شود.

مزیت اصلی در این کاربردها، فراهم شدن امکان مشاهده مستقیم فشار در محل عملیات است.

bourdon tube pressure gauge 02

کاربرد در پمپ ها، کمپرسورها و دیگ بخار

فشارسنج بوردون در تجهیزات مختلف صنعتی استفاده می شود، اما هدف از اندازه گیری فشار در هر تجهیز یکسان نیست.

در پمپ ها، فشارسنج ممکن است برای بررسی فشار خروجی یا در بعضی کاربردها فشار سمت مکش استفاده شود. قرائت فشار در کنار اطلاعاتی مانند دبی و وضعیت عملکرد پمپ به اپراتور کمک می کند شرایط کاری را ارزیابی کند.

برای مثال، تغییر فشار خروجی نسبت به شرایط معمول می تواند نشانه نیاز به بررسی مسیر مصرف، وضعیت شیرها یا عملکرد پمپ باشد. با این حال، یک قرائت فشار به تنهایی برای تشخیص قطعی خرابی پمپ کافی نیست.

در کمپرسورها، فشار خروجی یکی از متغیرهای مهم بهره برداری است. فشارسنج می تواند برای مشاهده وضعیت فشرده سازی و بررسی مقدار فشار در نقاط تعیین شده سامانه استفاده شود.

در سامانه های هوای فشرده، ممکن است فشارسنج در نزدیکی کمپرسور، مخزن ذخیره یا بخش های مختلف شبکه توزیع قرار گیرد. این اطلاعات در مدیریت و بررسی عملکرد تجهیزات کاربرد دارند.

در دیگ های بخار، فشار بخار یکی از کمیت های اصلی فرایند است. فشارسنج مناسب به اپراتور امکان می دهد فشار را روی تجهیز مشاهده کند و با محدوده بهره برداری تعریف شده مقایسه کند.

در سرویس بخار، دمای بالا می تواند انتخاب فشارسنج و نحوه اتصال آن را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین در پمپ ها و کمپرسورها، نوسانات فشار ممکن است باعث حرکت سریع عقربه شوند.

بنابراین انتخاب و استفاده از فشارسنج در هر یک از این تجهیزات باید با توجه به نوع سیال، فشار، دما و شرایط عملیاتی انجام شود.

تفاوت فشارسنج بوردون با مدل های دیگر

برای اندازه گیری فشار از فناوری های مختلفی استفاده می شود. فشارسنج بوردون یکی از روش های مکانیکی شناخته شده است، اما همیشه مناسب ترین گزینه برای تمام کاربردها نیست.

فشارسنج بوردون از تغییر شکل لوله فلزی برای نمایش فشار استفاده می کند. در مدل های معمول، خروجی به صورت حرکت عقربه روی صفحه مدرج است و تغذیه الکتریکی لازم نیست.

فشارسنج دیافراگمی از تغییر شکل یک دیافراگم حساس به فشار استفاده می کند. این روش در بعضی محدوده های فشار پایین یا شرایط خاص سیال می تواند مناسب باشد. انتخاب آن باید بر اساس مشخصات فنی دستگاه انجام شود.

فشارسنج دیجیتال معمولا از حسگر الکترونیکی و مدار پردازش برای نمایش فشار استفاده می کند. بعضی مدل ها امکان ثبت داده، تغییر واحد یا ارتباط با سامانه های دیگر را دارند. این قابلیت ها به مدل دستگاه وابسته است.

معیاربوردون مکانیکیدیافراگمی مکانیکیدیجیتال
عنصر اصلیلوله تغییر شکل پذیردیافراگم حساسحسگر الکترونیکی
نمایش متداولعقربه و صفحهعقربه و صفحهنمایشگر دیجیتال
نیاز به برقدر مدل ساده ندارددر مدل ساده نداردمعمولا دارد
محدوده کاربردفشارهای متناسب با طراحی لولهفشارهای متناسب با طراحی دیافراگموابسته به فناوری حسگر
خروجی رایجقرائت محلیقرائت محلینمایش یا داده الکترونیکی

یکی از نکات مهم، تفاوت میان فشارسنج دیجیتال و ترانسمیتر فشار است. بعضی دستگاه های دیجیتال صرفا فشار را روی نمایشگر محلی نشان می دهند، در حالی که ترانسمیتر معمولا برای ارسال داده به سامانه کنترل طراحی می شود.

همچنین برخی فشارسنج های عقربه ای بوردون دارای کنتاکت یا خروجی الکتریکی هستند. بنابراین شکل ظاهری عقربه ای به تنهایی نشان دهنده نبود تمام قابلیت های الکترونیکی نیست.

انتخاب بین این فناوری ها باید بر اساس دقت موردنیاز، نوع سیال، شرایط محیطی و هدف اندازه گیری انجام شود.

مزایا و محدودیت های فشارسنج بوردون

فشارسنج بوردون به دلیل ساختار مکانیکی شناخته شده و امکان قرائت مستقیم، در بسیاری از کاربردهای صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد.

یکی از مزیت های اصلی آن، بی نیازی از تغذیه الکتریکی در مدل های ساده است. در نتیجه، اپراتور می تواند بدون وابستگی به نمایشگر یا سامانه کنترل برقی، فشار را روی صفحه مشاهده کند.

ساختار نسبتا ساده از مزیت های دیگر این دستگاه است. در بسیاری از کاربردهای متعارف، این ساختار امکان بهره برداری و نگهداری قابل مدیریت را فراهم می کند.

تنوع ابعاد صفحه، محدوده فشار و نوع اتصال نیز باعث شده است بتوان مدل های متفاوتی برای کاربردهای صنعتی انتخاب کرد.

با این حال، فشارسنج بوردون محدودیت هایی دارد. یکی از آنها حساسیت بعضی مدل ها به فشار نوسانی و لرزش مکانیکی است. این شرایط ممکن است خواندن عقربه را دشوار کند و به مرور بر قطعات داخلی تاثیر بگذارد.

شوک فشار و اضافه فشار نیز می توانند به عنصر حساس آسیب برسانند. میزان تحمل این شرایط به طراحی دستگاه بستگی دارد.

در سیالات بسیار چسبنده، دارای ذرات یا مستعد کریستال شدن، احتمال گرفتگی مسیر باریک ورود فشار وجود دارد. در این شرایط ممکن است استفاده مستقیم از فشارسنج مناسب نباشد.

محدودیت نمایش محلی نیز باید در نظر گرفته شود. فشارسنج مکانیکی ساده اطلاعات را مستقیما به اتاق کنترل ارسال نمی کند و امکان ثبت خودکار روند فشار را ندارد.

بنابراین مزایای این دستگاه زمانی ارزشمند هستند که شرایط فرایند با توانایی های واقعی مدل انتخاب شده هماهنگ باشند.

معیارهای انتخاب فشارسنج بوردون

انتخاب فشارسنج بوردون باید از نیاز واقعی فرایند آغاز شود. هدف فقط پیدا کردن دستگاهی با صفحه خوانا نیست، بلکه باید مشخصات فشارسنج با شرایط فشار، سیال و محیط نصب هماهنگ باشند.

فشار کاری و محدوده اندازه گیری: ابتدا باید فشار معمول بهره برداری، تغییرات قابل انتظار و فشارهای گذرای احتمالی مشخص شوند. سپس محدوده دستگاه به گونه ای انتخاب شود که با شرایط واقعی سرویس سازگار باشد.

دقت موردنیاز: برای پایش عمومی، الزامات دقت ممکن است با کاربردهای آزمایشگاهی یا کنترل دقیق متفاوت باشد. کلاس دقت باید با هدف اندازه گیری و محدوده فشار تطبیق داده شود.

سازگاری متریال: جنس قطعات در تماس با سیال باید متناسب با ویژگی های شیمیایی، دما و شرایط خوردگی انتخاب شود. جنس بدنه بیرونی به تنهایی برای این ارزیابی کافی نیست.

قطر صفحه مدرج: اندازه صفحه بر سهولت خواندن فشار از فاصله موردنظر تاثیر دارد. محل نصب و فاصله دید اپراتور باید در انتخاب اندازه صفحه در نظر گرفته شوند.

نوع و محل اتصال: اتصال پایین، پشت یا سایر آرایش های موجود باید با فضای نصب و جهت مناسب قرائت هماهنگ باشد. نوع رزوه یا اتصال فرایندی نیز باید مشخص شود.

شرایط دمایی: دمای سیال و محیط می تواند بر انتخاب مواد، محدوده عملکرد و نیاز به تجهیزات مکمل تاثیر بگذارد.

در کنار این معیارها، وجود لرزش، احتمال فشار ضربه ای و سطح ایمنی موردنیاز نیز باید هنگام بررسی مشخصات محصول مورد توجه قرار گیرد.

برای خرید و انتخاب نهایی، استفاده از کاتالوگ فنی، اطلاعات سازنده و مدارک مربوط به شرایط فرایند ضروری است.

اصول نصب و اتصال فشارسنج به فرایند

نصب صحیح فشارسنج بوردون برای دستیابی به قرائت قابل اعتماد و جلوگیری از آسیب به تجهیز اهمیت زیادی دارد. محل اتصال باید به گونه ای انتخاب شود که فشار موردنظر فرایند را نشان دهد و دسترسی مناسب برای مشاهده دستگاه فراهم باشد.

محل برداشت فشار یکی از نکات اصلی است. فشار ممکن است در نقاط مختلف یک سیستم متفاوت باشد؛ بنابراین محل نصب باید با هدف اندازه گیری هماهنگ باشد. برای مثال، فشار خروجی پمپ با فشار در نقطه دیگری از شبکه لوله کشی لزوما برابر نیست.

جهت قرارگیری فشارسنج نیز اهمیت دارد. دستگاه باید مطابق دستورالعمل سازنده نصب شود تا عقربه و صفحه در موقعیت مناسبی قرار بگیرند و وزن تجهیز یا شرایط اتصال باعث ایجاد تنش نامطلوب نشود.

انتخاب رزوه و اتصال مناسب ضروری است. رزوه هایی مانند NPT و G یا سایر انواع BSP دارای مشخصات متفاوتی هستند و نمی توان آنها را بدون بررسی قابل جایگزینی دانست.

روش آب بندی باید با نوع اتصال و شرایط فشار و سیال هماهنگ باشد. استفاده از مواد آب بندی نامناسب یا اعمال نیروی بیش از حد ممکن است باعث آسیب به اتصال یا نشتی شود.

دسترسی برای قرائت و نگهداری نیز باید در طراحی محل نصب در نظر گرفته شود. فشارسنجی که در موقعیت نامناسب یا دور از دید نصب شده باشد، ممکن است کارکرد عملی مطلوبی برای اپراتور نداشته باشد.

در کاربردهای صنعتی، پیش بینی امکان ایزوله سازی ایمن فشارسنج از فرایند اهمیت دارد. وجود شیر ایزوله مناسب می تواند در برنامه های نگهداری و بررسی تجهیز کاربرد داشته باشد، اما نوع و نحوه استفاده از آن تابع طراحی سامانه است.

باز کردن یا نصب فشارسنج روی خط تحت فشار بدون اجرای روش ایمن و مجوز لازم نباید انجام شود.

لوله بوردون یا فشارسنج بوردون چیست و چگونه کار می کند؟

تجهیزات محافظ فشارسنج بوردون

در بعضی شرایط صنعتی، اتصال مستقیم فشارسنج به فرایند ممکن است باعث کاهش دقت، آسیب به قطعات یا دشوار شدن نگهداری شود. به همین دلیل، از تجهیزات محافظ متناسب با شرایط سرویس استفاده می شود.

سیفون فشارسنج در بعضی کاربردهای بخار برای کاهش انتقال مستقیم حرارت به تجهیز اندازه گیری استفاده می شود. این قطعه معمولا دارای مسیری خمیده است که با ایجاد شرایط مناسب در سیال و انتقال حرارت، به محافظت از فشارسنج در برابر دمای بالای بخار کمک می کند. مناسب بودن نوع سیفون و شرایط عملکرد آن باید طبق مشخصات فرایند بررسی شود.

اسنابر یا محدودکننده نوسان فشار برای کاهش اثر تغییرات سریع و ضربانی فشار در بعضی کاربردها استفاده می شود. این تجهیز با محدود کردن سرعت انتقال تغییر فشار، می تواند به کاهش نوسان عقربه و اثرات مخرب بعضی شرایط دینامیکی کمک کند.

البته استفاده از محدودکننده نوسان باید با نیاز به سرعت پاسخ دستگاه هماهنگ باشد. کند شدن بیش از حد پاسخ ممکن است برای بعضی کاربردها نامطلوب باشد.

دیافراگم سیل برای جدا کردن سیال فرایندی از بخش حساس فشارسنج به کار می رود. این وسیله در شرایطی مانند سیالات خورنده، بسیار چسبنده، دارای ذرات یا نیازمند الزامات بهداشتی خاص می تواند مورد بررسی قرار گیرد.

در سامانه دارای دیافراگم سیل، فشار از طریق سازوکار انتقال مناسب به فشارسنج منتقل می شود، بدون آنکه سیال اصلی مستقیما وارد لوله بوردون شود.

انتخاب این تجهیزات به فشار، دما، ماهیت سیال و الزامات عملکردی وابسته است. نصب هر قطعه محافظ باید مطابق مدارک سازنده و طراحی تایید شده انجام شود.

کالیبراسیون و کنترل صحت فشارسنج

برای اطمینان از قابل اعتماد بودن قرائت فشارسنج بوردون، عملکرد دستگاه باید در فواصل مناسب بررسی شود. یکی از روش های اصلی این بررسی، کالیبراسیون با استفاده از مرجع اندازه گیری معتبر است.

کالیبراسیون فرایندی است که در آن مقادیر نشان داده شده توسط فشارسنج با مقادیر مرجع در شرایط مشخص مقایسه و رابطه میان آنها ثبت می شود. نتیجه این فرایند می تواند میزان خطای قرائت و وضعیت انطباق دستگاه با الزامات تعیین شده را روشن کند.

در بررسی فشارسنج، نقطه صفر اهمیت دارد. اگر دستگاه در شرایط مرجع و بدون فشار نسبی، مقدار غیرمنتظره ای نشان دهد، ممکن است نیاز به بررسی بیشتر وجود داشته باشد.

همچنین قرائت دستگاه معمولا در چند نقطه از محدوده اندازه گیری ارزیابی می شود. این کار امکان بررسی رفتار فشارسنج در بخش های مختلف مقیاس را فراهم می کند.

در برنامه های مناسب، ممکن است قرائت هنگام افزایش و کاهش فشار نیز بررسی شود تا اختلاف احتمالی مسیر رفت و برگشت مشخص گردد.

باید میان کالیبراسیون، تنظیم و تعویض فشارسنج تفاوت قائل شد. کالیبراسیون به مقایسه و ثبت نتایج مربوط است؛ تنظیم ممکن است با هدف اصلاح عملکرد انجام شود و در صورت خرابی یا عدم امکان دستیابی به شرایط قابل قبول، تعویض دستگاه مطرح شود.

همه فشارسنج ها قابلیت تنظیم یا تعمیر یکسانی ندارند. تصمیم درباره ادامه استفاده باید بر اساس نتایج بررسی، معیار پذیرش و توصیه سازنده باشد.

کالیبراسیون تجهیزات تحت فشار باید توسط افراد مجاز و با ابزار مناسب در شرایط کنترل شده انجام شود. خارج کردن فشارسنج از خط نیز باید پس از ایزوله سازی و ایمن سازی فرایند انجام گیرد.

علائم خرابی و عیب یابی گیج بوردون

فشارسنج بوردون ممکن است به دلیل فرسودگی، فشار نامناسب، لرزش یا مشکلات اتصال دچار نقص شود. شناخت نشانه های خرابی به بهره بردار کمک می کند پیش از اتکا به قرائت مشکوک، وضعیت تجهیز را بررسی کند.

گیر کردن عقربه یکی از نشانه های قابل مشاهده است. اگر عقربه با تغییر فشار واقعی حرکت نکند یا در نقطه ای متوقف شود، ممکن است مسیر ورود فشار مسدود شده باشد یا قطعات داخلی دچار مشکل شده باشند.

قرائت ناپایدار ممکن است ناشی از نوسانات واقعی فشار یا اختلال در عملکرد دستگاه باشد. برای تشخیص علت، لازم است شرایط فرایند و وضعیت فشارسنج به صورت جداگانه بررسی شوند.

بازنگشتن عقربه به صفر در شرایط مرجع مناسب می تواند نشانه تغییر شکل دائمی عنصر حساس، مشکل مکانیزم داخلی یا اختلال دیگری باشد.

نشتی در محل اتصال یا بدنه از موارد مهمی است که نیاز به بررسی فوری و ایمن دارد. شدت خطر به نوع سیال، فشار و شرایط محیطی بستگی دارد.

اختلاف غیرعادی با مقدار مرجع نیز ممکن است نشانه خطای اندازه گیری باشد. این اختلاف می تواند به تغییر وضعیت کالیبراسیون، آسیب مکانیکی یا شرایط نامناسب عملکرد مربوط باشد.

در بررسی چنین مواردی، ابتدا باید مشخص شود که آیا مشکل از فرایند است یا از تجهیز اندازه گیری. اگر عملکرد فشارسنج مشکوک باشد، نباید از مقدار نمایش داده شده به عنوان تنها مبنای تصمیم ایمنی استفاده کرد.

در شرایط خطرناک، تجهیز باید طبق روش تایید شده از سرویس خارج شود و بررسی توسط افراد متخصص انجام گیرد.

باز کردن محفظه، دستکاری لوله حساس یا تعمیر خودسرانه فشارسنج متصل به سامانه تحت فشار می تواند خطرناک باشد و جایگزین روش های تخصصی عیب یابی نیست.

استانداردها و نکات ایمنی فشارسنج بوردون

فشارسنج بوردون در بسیاری از کاربردها با فشارهای قابل توجه سروکار دارد و خرابی آن ممکن است علاوه بر ایجاد خطای اندازه گیری، برای اپراتور خطر ایجاد کند. به همین دلیل، انتخاب و استفاده از این دستگاه باید با الزامات فنی و ایمنی مناسب انجام شود.

یکی از استانداردهای شناخته شده در این حوزه، EN 837-1 است که به فشارسنج های دارای عنصر حساس لوله بوردون و الزامات مربوط به آنها می پردازد. مشخصات طراحی، عملکرد، دقت و بعضی جنبه های ایمنی در چارچوب این استاندارد مورد بررسی قرار می گیرند.

با این حال، وجود نام یک استاندارد روی محصول به تنهایی برای تعیین مناسب بودن آن در تمام شرایط کافی نیست. محدوده فشار، جنس قطعات و الزامات نصب باید با کاربرد واقعی دستگاه تطبیق داده شوند.

یکی از خطرات مهم، اضافه فشار بیش از حد مجاز است. چنین شرایطی ممکن است باعث تغییر شکل دائمی یا شکست عنصر حساس شود.

در کاربردهای پرخطر، از فشارسنج هایی با طراحی ایمنی ویژه استفاده می شود. برای مثال، بعضی مدل های دارای سطح ایمنی S3 مطابق EN 837-1 دارای دیواره محافظ محکم میان عنصر اندازه گیری و صفحه نمایش و مسیر تخلیه فشار از پشت محفظه هستند.

هدف این طراحی، کاهش خطر آسیب به فردی است که در مقابل فشارسنج قرار دارد. البته انتخاب چنین دستگاهی باید با ارزیابی شرایط سرویس و مدارک فنی معتبر انجام شود.

نوع سیال نیز در ایمنی اهمیت دارد. استفاده از فشارسنج برای گازهای خطرناک، مواد خورنده یا سیالات قابل اشتعال ممکن است الزامات خاصی برای متریال، آب بندی و طراحی ایمن ایجاد کند.

محل نصب باید به گونه ای انتخاب شود که خطرات احتمالی ناشی از شکست تجهیز تا حد امکان کنترل شوند. در این زمینه، دستورالعمل سازنده و ارزیابی خطر پروژه اهمیت دارند.

همچنین فشارسنج نباید جایگزین تجهیزات حفاظت در برابر اضافه فشار مانند شیر اطمینان یا سامانه های حفاظتی تایید شده در نظر گرفته شود.

جمع بندی

فشارسنج بوردون یکی از ابزارهای پرکاربرد اندازه گیری مکانیکی فشار است که با تغییر شکل یک لوله فلزی، مقدار فشار مایعات و گازها را روی صفحه مدرج نشان می دهد. ساختار ساده، امکان قرائت مستقیم و بی نیازی از برق در مدل های معمول از مزایای آن هستند. انتخاب صحیح این وسیله به محدوده فشار، دقت، جنس قطعات و شرایط فرایند بستگی دارد. نصب اصولی، حفاظت در برابر فشارهای نامناسب و کنترل دوره ای نیز برای حفظ عملکرد قابل اعتماد و ایمنی دستگاه ضروری هستند.

آیا فشارسنج بوردون برای اندازه گیری فشار گاز و مایع مناسب است؟

بله. فشارسنج بوردون در بسیاری از کاربردها برای اندازه گیری فشار گازها و مایعات استفاده می شود. با این حال، مناسب بودن دستگاه به نوع سیال، محدوده فشار، جنس قطعات در تماس و شرایط دمایی بستگی دارد.

آیا فشارسنج بوردون بدون برق کار می کند؟

بله. مدل های مکانیکی معمولی با استفاده از تغییر شکل لوله حساس و انتقال حرکت به عقربه کار می کنند و برای نمایش فشار به تغذیه الکتریکی نیاز ندارند. البته برخی مدل های خاص دارای تجهیزات الکتریکی مکمل هستند.

چرا لوله بوردون هنگام افزایش فشار تغییر شکل می دهد؟

لوله بوردون دارای مقطع غیرمدور و ساختار خمیده است. افزایش فشار داخلی باعث تغییر شکل ارتجاعی مقطع و تغییر انحنای لوله می شود. این تغییر، انتهای آزاد لوله را جابه جا می کند و حرکت آن از طریق مکانیزم داخلی به عقربه انتقال می یابد.

تفاوت فشارسنج بوردون خشک و روغنی چیست؟

در مدل خشک، محفظه فشارسنج معمولا با مایع مخصوص پر نشده است. در مدل روغنی، محفظه ممکن است با مایعی مانند گلیسیرین یا سیلیکون پر شود تا نوسان عقربه و بعضی آثار لرزش کاهش پیدا کنند. انتخاب مدل روغنی باید با شرایط محیطی و مشخصات سازنده هماهنگ باشد.

آیا فشارسنج بوردون می تواند خلأ را اندازه گیری کند؟

بعضی مدل های مخصوص می توانند فشار منفی نسبت به جو یا خلأ نسبی را نمایش دهند. همچنین فشارسنج های مرکب برای نمایش فشار مثبت و منفی در محدوده مشخص طراحی شده اند. این قابلیت در تمام فشارسنج های بوردون وجود ندارد.

علت صفر نشدن عقربه فشارسنج بوردون چیست؟

صفر نشدن عقربه ممکن است ناشی از اضافه فشار، تغییر شکل دائمی لوله حساس، آسیب مکانیزم داخلی یا مشکل تنظیم و دقت باشد. اگر فشارسنج در شرایط مرجع مقدار نامناسبی نشان می دهد، باید پیش از استفاده مجدد بررسی شود.

آیا فشارسنج بوردون به کالیبراسیون دوره ای نیاز دارد؟

بله. برای اطمینان از صحت قرائت، فشارسنج باید بر اساس برنامه نگهداری و الزامات کاربرد بررسی و در صورت نیاز کالیبره شود. فاصله زمانی مناسب به حساسیت فرایند، شرایط کاری و سابقه عملکرد دستگاه بستگی دارد.