فولاد 1.2080 یکی از فولادهای ابزار سردکار با کربن و کروم بالا است که به دلیل مقاومت مناسب در برابر سایش، در ساخت ابزارهای برشی، قالب ها، تیغه ها و قطعاتی که تحت اصطکاک و سایش قرار دارند استفاده می شود. این فولاد با نام X210Cr12 نیز شناخته می شود و از نظر استاندارد AISI به فولاد D3 نزدیک است.
بررسی جدول آنالیز فولاد 1.2080 به خریداران و فعالان صنایع کمک می کند تا ترکیب شیمیایی این فولاد را بهتر بشناسند و بر اساس میزان کربن، کروم و سایر عناصر، درباره مناسب بودن آن برای کاربرد مورد نظر تصمیم بگیرند.
برای انتخاب و خرید فولاد 1.2080، علاوه بر بررسی ترکیب شیمیایی و خواص فنی، مقایسه قیمت فولاد در گریدها و ابعاد مختلف نیز اهمیت زیادی دارد.
ترکیب شیمیایی فولاد نقش مهمی در تعیین سختی، مقاومت سایشی، قابلیت عملیات حرارتی و عملکرد نهایی آن دارد.
جدول آنالیز فولاد 1.2080 بر اساس ترکیب میانگین اعلام شده برای BÖHLER K100 به صورت زیر است:
| عنصر | نماد | مقدار تقریبی |
| کربن | C | 2.00 درصد |
| کروم | Cr | 11.50 درصد |
| منگنز | Mn | 0.35 درصد |
| سیلیسیم | Si | 0.25 درصد |
مقدار بالای کربن در این فولاد نقش مهمی در ایجاد سختی و مقاومت سایشی دارد. کروم نیز در تشکیل کاربیدهای سخت و افزایش مقاومت در برابر سایش موثر است.
البته مقادیر دقیق عناصر ممکن است با توجه به استاندارد تولید، کارخانه سازنده و محدوده مجاز آنالیز محصول کمی متفاوت باشند. به همین دلیل برای سفارش های حساس صنعتی بهتر است آنالیز واقعی یا سرتیفیکیت متریال همان محصول بررسی شود.
فولاد 1.2080 در استاندارد EN با نام X210Cr12 شناخته می شود و BÖHLER آن را در گروه فولادهای ابزار سردکار 12 درصد کروم قرار می دهد. معادل تقریبی آن در استاندارد AISI نیز D3 و در استاندارد JIS گرید SKD1 است.
مشخصات کلی این فولاد را می توان به شکل زیر خلاصه کرد:
| مشخصه | فولاد 1.2080 |
| شماره متریال | 1.2080 |
| نام EN | X210Cr12 |
| معادل تقریبی AISI | D3 |
| معادل تقریبی JIS | SKD1 |
| نوع فولاد | ابزار سردکار |
| کربن تقریبی | 2 درصد |
| کروم تقریبی | 11.5 درصد |
| ویژگی شاخص | مقاومت بالا در برابر سایش |
یکی از دلایل اصلی استفاده از فولاد 1.2080، قابلیت دستیابی به سختی بالا پس از عملیات حرارتی است.
میزان سختی نهایی به عواملی مانند دمای آستنیته، روش سرد کردن، ابعاد قطعه و فرآیند تمپر بستگی دارد. بنابراین نمی توان برای تمام قطعات ساخته شده از 1.2080 یک عدد ثابت در نظر گرفت.
به طور کلی این فولاد برای قطعاتی انتخاب می شود که سختی و مقاومت سایشی بالا اهمیت زیادی دارد. در طراحی قطعه باید میان سختی، مقاومت سایشی و احتمال شکست یا لب پر شدن ابزار تعادل ایجاد شود.
فولاد 1.2080 به دلیل ساختار پرکربن و پرکروم خود، بیشتر به خاطر مقاومت سایشی و سختی بالا شناخته می شود.
مهم ترین خواص این فولاد عبارتند از:
در مقابل، چقرمگی این گرید نسبت به فولادهایی که برای مقاومت در برابر ضربه طراحی شده اند کمتر است. در نتیجه برای قطعاتی که همزمان تحت ضربه شدید و سایش قرار دارند باید شرایط کاری به صورت دقیق بررسی شود.
معادل فولاد 1.2080
نام گذاری فولادها در استانداردهای مختلف متفاوت است. به همین دلیل هنگام خرید یا بررسی دیتاشیت ممکن است فولاد 1.2080 را با نام های دیگری مشاهده کنید.
معادل های رایج این فولاد عبارتند از:
| استاندارد | نام یا معادل |
| EN / DIN | 1.2080 |
| EN | X210Cr12 |
| AISI | تقریبا D3 |
| JIS | تقریبا SKD1 |
| UNS | تقریبا T30403 |
BÖHLER نیز 1.2080 را با نام تجاری K100 معرفی می کند و آن را تقریبا معادل D3 و SKD1 می داند.
در زمان جایگزینی فولادها صرفا نباید به نام معادل توجه کرد. ترکیب شیمیایی، عملیات حرارتی، سختی مورد نیاز و شرایط کاری قطعه نیز باید بررسی شوند.
کاربرد فولاد 1.2080
مقاومت سایشی بالا باعث شده است فولاد 1.2080 بیشتر برای ابزارها و قطعاتی استفاده شود که در شرایط کاری سرد با اصطکاک و سایش روبرو هستند.
برخی کاربردهای مهم فولاد 1.2080 عبارتند از:
BÖHLER نیز این گرید را برای کاربردهایی مانند برش، پانچ، رول کاری سرد، تیغه های صنعتی و قطعات مقاوم به سایش معرفی می کند.
بنابراین اگر اولویت اصلی در انتخاب فولاد، مقاومت بالا در برابر سایش باشد، 1.2080 می تواند یکی از گزینه های قابل بررسی باشد.
تفاوت فولاد 1.2080 با 1.2379
فولادهای 1.2080 و 1.2379 هر دو در گروه فولادهای ابزار سردکار پرکروم قرار می گیرند، اما ترکیب شیمیایی و ویژگی های آنها یکسان نیست.
مهم ترین تفاوت را می توان در میزان کربن و حضور عناصر مولیبدن و وانادیوم مشاهده کرد.
| مشخصه | فولاد 1.2080 | فولاد 1.2379 |
| نام EN | X210Cr12 | X153CrMoV12 |
| معادل تقریبی AISI | D3 | D2 |
| کربن | حدود 2.00٪ | حدود 1.55٪ |
| کروم | حدود 11.50٪ | حدود 11.30٪ |
| مولیبدن | مقدار شاخص ندارد | حدود 0.75٪ |
| وانادیوم | مقدار شاخص ندارد | حدود 0.75٪ |
| مقاومت سایشی | بالا | بالا |
| چقرمگی | محدودتر | بهتر |
| سخت کاری | معمولا با دمای پایین تر | مناسب برای سخت کاری در هوا |
ترکیب میانگین اعلام شده توسط BÖHLER برای 1.2379 شامل حدود 1.55 درصد کربن، 11.3 درصد کروم، 0.75 درصد مولیبدن و 0.75 درصد وانادیوم است. در مقابل، 1.2080 حدود 2 درصد کربن و 11.5 درصد کروم دارد و مولیبدن و وانادیوم در ترکیب میانگین K100 ذکر نشده اند.
به زبان ساده، اگر مقاومت سایشی بالا و ساختار ساده تر فولاد ابزار پرکربن مد نظر باشد، 1.2080 قابل بررسی است. اما 1.2379 به دلیل وجود مولیبدن و وانادیوم، ترکیب متفاوتی دارد و در بسیاری از ابزارهای سردکار مدرن مورد استفاده قرار می گیرد.
انتخاب میان این دو فولاد باید بر اساس نوع ابزار، میزان سایش، ضربه، ابعاد قطعه، روش عملیات حرارتی و طول عمر مورد انتظار انجام شود.
سوالات متداول
فولاد 1.2080 یک فولاد ابزار سردکار با کربن و کروم بالا است که به دلیل مقاومت مناسب در برابر سایش، برای ساخت قالب ها، ابزارهای برش و قطعات سایشی استفاده می شود.
ترکیب میانگین K100 شامل حدود 2 درصد کربن، 11.5 درصد کروم، 0.35 درصد منگنز و 0.25 درصد سیلیسیم است.
فولاد 1.2080 با نام X210Cr12 شناخته می شود و معادل تقریبی آن در استاندارد AISI فولاد D3 و در استاندارد JIS گرید SKD1 است.
این فولاد برای قالب های برش، پانچ، تیغه های صنعتی، ابزارهای سردکار، رول ها و قطعاتی که مقاومت سایشی بالایی نیاز دارند کاربرد دارد.
