در صنایع مهندسی، نفت و گاز، پتروشیمی، نیروگاهی و ساخت تجهیزات صنعتی، استانداردها نقش مهمی در تعیین کیفیت، ایمنی و مشخصات فنی محصولات دارند. دو مورد از شناخته شده ترین استانداردهایی که در این صنایع مورد استفاده قرار می گیرند، ASTM و ASME هستند. با وجود اینکه نام این دو استاندارد معمولا در کنار یکدیگر دیده می شود، کاربرد و هدف آن ها یکسان نیست. به طور خلاصه، تفاوت استاندارد ASTM و ASME را می توان در این دانست که ASTM بیشتر بر مشخصات مواد، محصولات و روش های آزمون تمرکز دارد، در حالی که ASME بیشتر به طراحی، ساخت، بازرسی و الزامات ایمنی تجهیزات و سیستم های مهندسی می پردازد.
شناخت تفاوت ASTM و ASME به خصوص هنگام انتخاب لوله، ورق، فلنج، اتصالات، مخازن تحت فشار و سایر تجهیزات صنعتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتخاب استاندارد نامناسب می تواند باعث عدم تطابق محصول با الزامات پروژه شود.
برای انتخاب محصول مناسب، علاوه بر بررسی استانداردهای ASTM و ASME، توجه به قیمت لوله درزدار و مشخصات فنی آن نیز در برآورد هزینه های پروژه اهمیت دارد.
ASTM مخفف American Society for Testing and Materials است که امروزه با نام ASTM International شناخته می شود. این سازمان مجموعه گسترده ای از استانداردهای فنی را برای مواد، محصولات، سیستم ها و روش های آزمون تدوین و منتشر می کند.
استانداردهای ASTM در صنایع مختلفی مانند فولاد، ساختمان، نفت و گاز، پتروشیمی، مواد شیمیایی و تولید تجهیزات کاربرد دارند. در صنعت فولاد، این استانداردها می توانند مواردی مانند ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، ابعاد، تلرانس ها و روش های آزمایش محصولات را مشخص کنند.
برای مثال ASTM A106 یکی از استانداردهای شناخته شده برای لوله های فولاد کربنی بدون درز مناسب سرویس های دمای بالا است. ASTM A53 نیز مشخصات مربوط به گروهی از لوله های فولادی را تعیین می کند. بنابراین زمانی که یک محصول با استاندارد ASTM معرفی می شود، معمولا تمرکز اصلی روی مشخصات فنی و الزامات مربوط به خود ماده یا محصول است.
ASME مخفف American Society of Mechanical Engineers به معنای انجمن مهندسان مکانیک آمریکا است. استانداردها و کدهای ASME به شکل گسترده در طراحی، ساخت، نصب، بازرسی و بهره برداری از تجهیزات مکانیکی و سیستم های صنعتی مورد استفاده قرار می گیرند.
یکی از مهم ترین مجموعه های ASME، کد ASME Boiler and Pressure Vessel Code یا BPVC است که الزامات مربوط به طراحی و ساخت دیگ های بخار و مخازن تحت فشار را پوشش می دهد. همچنین مجموعه ASME B31 شامل کدهای مرتبط با سیستم های لوله کشی است.
برای مثال ASME B31.3 در بسیاری از پروژه های پالایشگاهی، شیمیایی و پتروشیمی برای طراحی و اجرای لوله کشی فرایندی مورد استفاده قرار می گیرد. در نتیجه ASME برخلاف ASTM تنها بر مشخصات ماده تمرکز ندارد و می تواند الزامات گسترده تری را برای طراحی، ساخت، آزمون و ایمنی یک تجهیز یا سیستم تعیین کند.
مهم ترین تفاوت استاندارد ASTM و ASME در حوزه تمرکز و نحوه استفاده از آن ها است. ASTM عمدتا استانداردهایی برای مشخصات مواد، محصولات و روش های آزمون ارائه می دهد، در حالی که ASME بیشتر شامل کدها و استانداردهای مرتبط با طراحی، ساخت و ایمنی تجهیزات مکانیکی است.
به عنوان مثال، مهندس پروژه ممکن است برای انتخاب مشخصات یک لوله فولادی به ASTM مراجعه کند، اما برای طراحی سیستم لوله کشی که همان لوله در آن استفاده می شود، از کدهای ASME کمک بگیرد.
| معیار مقایسه | ASTM | ASME |
| حوزه اصلی | مواد، محصولات و روش های آزمون | طراحی، ساخت و ایمنی تجهیزات |
| کاربرد رایج | تعیین مشخصات فنی مواد | تعیین الزامات مهندسی سیستم |
| استفاده در صنعت فولاد | بسیار گسترده | بسیار گسترده |
| لوله های صنعتی | مشخصات ماده و محصول | طراحی و الزامات سیستم لوله کشی |
| تجهیزات تحت فشار | مشخصات مواد مرتبط | طراحی و ساخت تجهیزات تحت فشار |
| نمونه استاندارد | ASTM A106 | ASME B31.3 |
بنابراین نمی توان ASTM و ASME را دو استاندارد کاملا رقیب دانست. در بسیاری از پروژه ها این دو مجموعه در کنار یکدیگر استفاده می شوند و هر کدام بخشی از الزامات فنی پروژه را پوشش می دهند.
برای درک بهتر تفاوت ASTM و ASME باید کاربرد آن ها را در یک پروژه واقعی بررسی کرد. فرض کنید قرار است یک سیستم لوله کشی صنعتی برای انتقال سیال در یک واحد پتروشیمی طراحی شود. مهندس باید ابتدا ماده و مشخصات فنی لوله را بر اساس شرایط کاری انتخاب کند. در این مرحله استانداردهای ASTM می توانند برای تعیین مشخصات محصول مورد استفاده قرار گیرند.
اما انتخاب ضخامت مناسب، طراحی سیستم، محاسبات فشار، الزامات جوشکاری، بازرسی و سایر ملاحظات مهندسی ممکن است تحت یک کد ASME مانند ASME B31.3 انجام شود.
به همین دلیل ASTM را بیشتر می توان در سطح مشخصات ماده و محصول و ASME را در سطح طراحی و الزامات سیستم یا تجهیز مشاهده کرد. البته محدوده هر استاندارد باید به صورت جداگانه بررسی شود و این تقسیم بندی یک قاعده مطلق برای تمام اسناد منتشر شده توسط این دو سازمان نیست.
یکی از مهم ترین زمینه هایی که تفاوت استاندارد ASTM و ASME در آن مشاهده می شود، صنعت لوله و تجهیزات تحت فشار است. هنگام خرید لوله های فولادی ممکن است مشخصاتی مانند ASTM A106، ASTM A53 یا ASTM A312 مشاهده شود. این استانداردها الزامات مربوط به نوع خاصی از لوله ها و مواد مورد استفاده در ساخت آن ها را تعیین می کنند.
در مقابل، استانداردها و کدهای ASME می توانند مشخص کنند یک لوله یا تجهیز تحت چه شرایطی طراحی و استفاده شود. برای نمونه سری ASME B31 برای سیستم های مختلف لوله کشی کاربرد دارد و بخش های مختلف آن برای حوزه هایی مانند لوله کشی نیروگاهی، فرایندی و خطوط انتقال تدوین شده اند.
این موضوع در تجهیزات تحت فشار نیز اهمیت دارد. ممکن است متریال یک ورق، لوله یا قطعه بر اساس مشخصات ASTM انتخاب شود، اما طراحی و ساخت مخزن تحت فشار با الزامات ASME Section VIII انجام گیرد.
در نتیجه هنگام خرید لوله و تجهیزات صنعتی نباید صرفا مشاهده عبارت ASTM یا ASME را نشانه مناسب بودن محصول برای پروژه دانست. گرید ماده، فشار و دمای کاری، ضخامت، ابعاد، نوع سیال و الزامات فنی پروژه نیز باید بررسی شوند.
اگرچه ASTM و ASME دو سازمان مستقل هستند، استانداردهای آن ها در بسیاری از پروژه های مهندسی با یکدیگر ارتباط دارند. برخی مشخصات مواد ASTM توسط ASME برای استفاده در کدهای خود پذیرفته شده اند و ممکن است با پیشوند SA یا SB در ASME BPVC Section II مشاهده شوند.
برای مثال ASTM A106 در حوزه لوله فولاد کربنی بدون درز شناخته شده است و مشخصات متناظر آن در مجموعه ASME با عنوان SA-106 دیده می شود. با این حال نباید صرفا بر اساس شباهت شماره استانداردها فرض کرد که تمام جزئیات دو سند در همه نسخه ها کاملا یکسان هستند. هنگام اجرای پروژه باید نسخه استاندارد، الزامات قرارداد و کد طراحی مورد استفاده به دقت کنترل شود.
این ارتباط نشان می دهد ASTM و ASME در بسیاری از پروژه ها مکمل یکدیگر هستند. ASTM می تواند مشخصات ماده را تعیین کند و ASME نحوه استفاده از آن ماده در طراحی و ساخت تجهیزات را تحت الزامات مشخص تعریف کند.
نمی توان گفت استاندارد ASTM بهتر از ASME است یا برعکس؛ زیرا هر یک برای اهداف متفاوتی تدوین شده اند. انتخاب بین آن ها به نوع پروژه و اطلاعات مورد نیاز بستگی دارد.
اگر هدف بررسی ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، روش آزمون یا مشخصات یک ماده و محصول باشد، معمولا استانداردهای ASTM اهمیت بیشتری پیدا می کنند. اما اگر موضوع طراحی، ساخت، ایمنی و بازرسی سیستم لوله کشی، دیگ بخار یا تجهیزات تحت فشار باشد، کدها و استانداردهای ASME نقش اصلی را خواهند داشت.
در بسیاری از پروژه های صنعتی نیز پاسخ درست انتخاب یکی از این دو نیست، بلکه استفاده همزمان از ASTM و ASME است. مهندسان ابتدا باید کد طراحی پروژه را مشخص کنند و سپس مواد و محصولات سازگار با الزامات آن کد را انتخاب کنند.
سوالات متداول
ASTM بیشتر بر مشخصات مواد، محصولات و روش های آزمون تمرکز دارد، در حالی که ASME عمدتا برای طراحی، ساخت، بازرسی و ایمنی تجهیزات و سیستم های مهندسی استفاده می شود.
بله. ASTM می تواند مشخصات فنی و الزامات لوله فولادی را تعیین کند و کدهای ASME نیز در طراحی و اجرای سیستم های لوله کشی کاربرد دارند.
خیر. این دو مجموعه استاندارد در بسیاری از پروژه های صنعتی مکمل یکدیگر هستند و نمی توان آن ها را به صورت کلی جایگزین یکدیگر کرد.
ASTM A106 مشخصات منتشر شده توسط ASTM برای لوله فولاد کربنی بدون درز است، در حالی که SA-106 نسخه پذیرفته شده در مجموعه مشخصات مواد ASME است. برای تشخیص تفاوت های احتمالی باید ویرایش مورد استفاده در پروژه بررسی شود.
