فولاد اتومات یکی از انواع فولادهای مهندسی است که به دلیل قابلیت ماشینکاری بالا، در ساخت قطعات صنعتی و تولید انبوه مورد استفاده قرار می گیرد. اما یکی از سوالات مهم هنگام انتخاب این فولاد، میزان مقاومت آن در برابر رطوبت و خوردگی است. آیا فولاد اتومات در محیط های مرطوب زودتر زنگ می زند؟
در پاسخ کوتاه باید گفت بله. فولادهای اتومات معمولی، به ویژه گریدهای کربنی و کم آلیاژ، در صورت قرار گرفتن طولانی مدت در معرض رطوبت، آب و مواد خورنده می توانند دچار زنگ زدگی شوند. البته سرعت خوردگی به ترکیب شیمیایی فولاد، میزان رطوبت، وجود نمک و شرایط محیطی بستگی دارد.
برای انتخاب اقتصادی و مناسب فولاد اتومات در محیط های مرطوب، بررسی قیمت فولاد اتومات در کنار گرید، ترکیب شیمیایی و میزان مقاومت آن در برابر خوردگی اهمیت زیادی دارد.
بله، فولاد اتومات در صورت قرار گرفتن در معرض رطوبت و اکسیژن می تواند زنگ بزند. فولادهای اتومات غیر زنگ نزن معمولا پایه آهنی دارند و زمانی که سطح آنها برای مدت کافی در معرض آب و اکسیژن قرار بگیرد، فرآیند اکسیداسیون آغاز می شود.
البته مرطوب بودن محیط به تنهایی به معنای زنگ زدگی سریع نیست. عواملی مانند مدت زمان تماس با رطوبت، دما، میزان اکسیژن، وجود نمک و مواد شیمیایی و همچنین وضعیت سطح فولاد بر سرعت خوردگی تاثیر دارند.
اگر قطعه در محیطی با رطوبت بالا استفاده شود اما سطح آن به خوبی پوشش داده شده یا پس از تماس با آب خشک شود، احتمال خوردگی کاهش پیدا می کند.
آهن موجود در فولاد در حضور آب و اکسیژن وارد واکنش های الکتروشیمیایی می شود. در این فرآیند، سطح فلز به تدریج اکسید شده و ترکیباتی ایجاد می شوند که به شکل زنگ روی سطح فولاد دیده می شوند.
رطوبت در واقع نقش یک محیط رسانا را برای انجام این واکنش ها ایفا می کند. هرچه سطح فولاد مدت بیشتری مرطوب بماند، شرایط برای ادامه فرآیند خوردگی مناسب تر خواهد بود.
به همین دلیل، قطعات فولاد اتومات که در معرض بخار آب، بارندگی، شست و شوی مداوم یا رطوبت صنعتی قرار دارند، در صورت نداشتن پوشش محافظ ممکن است سریع تر دچار زنگ زدگی شوند.
سرعت زنگ زدگی فولاد اتومات در همه شرایط یکسان نیست. مهم ترین عوامل تاثیرگذار عبارتند از:
ترکیب شیمیایی و عناصر آلیاژی
نوع و مقدار عناصر موجود در فولاد نقش مهمی در مقاومت آن در برابر خوردگی دارد. فولادهای اتومات مختلف ترکیب شیمیایی یکسانی ندارند و برخی گریدها به دلیل داشتن عناصر آلیاژی خاص می توانند عملکرد متفاوتی در محیط های خورنده داشته باشند.
همچنین وجود عناصری مانند کروم در برخی فولادها می تواند مقاومت به خوردگی را افزایش دهد. بنابراین هنگام انتخاب فولاد برای محیط مرطوب، صرفا توجه به قابلیت ماشینکاری کافی نیست و باید ترکیب شیمیایی و گرید فولاد نیز بررسی شود.
میزان رطوبت و تماس با آب
هرچه تماس سطح فولاد با آب بیشتر و طولانی تر باشد، احتمال شروع و گسترش خوردگی افزایش پیدا می کند. محیط هایی که تهویه ضعیف دارند و رطوبت روی سطح قطعه باقی می ماند، معمولا شرایط نامناسب تری برای فولاد اتومات ایجاد می کنند.
در مقابل، اگر قطعه پس از تماس با آب به سرعت خشک شود و رطوبت روی آن باقی نماند، می توان سرعت خوردگی را کاهش داد.
وجود نمک و مواد خورنده
وجود نمک، اسیدها، مواد قلیایی و برخی مواد شیمیایی می تواند فرآیند خوردگی را به شکل قابل توجهی تشدید کند. به همین دلیل فولاد اتومات در محیط های ساحلی یا محیط های صنعتی حاوی مواد شیمیایی، نسبت به یک محیط خشک و تمیز با ریسک خوردگی بیشتری مواجه است.
در چنین شرایطی انتخاب گرید مناسب و استفاده از پوشش های محافظ اهمیت بیشتری پیدا می کند.
برای افزایش عمر قطعات فولاد اتومات در محیط های مرطوب می توان از روش های مختلفی استفاده کرد. مهم ترین اقدامات عبارتند از:
انتخاب روش محافظت باید با توجه به نوع قطعه، دمای کاری، میزان تماس با رطوبت و شرایط شیمیایی محیط انجام شود.
فولاد اتومات بیشتر برای کاربردهایی مناسب است که قابلیت ماشینکاری و تولید سریع قطعه اهمیت زیادی دارد. از این فولادها در ساخت پیچ و مهره، قطعات ماشینکاری شده، شفت ها، بوش ها، اتصالات و قطعات صنعتی استفاده می شود.
برای محیط های خشک یا محیط هایی که امکان کنترل رطوبت وجود دارد، فولاد اتومات می تواند انتخاب مناسبی باشد. اما اگر قطعه قرار است به صورت مداوم در معرض آب، رطوبت زیاد، نمک یا مواد شیمیایی خورنده قرار بگیرد، بهتر است قبل از انتخاب گرید، مقاومت به خوردگی آن بررسی شود.
در چنین شرایطی ممکن است استفاده از فولادهای مقاوم تر به خوردگی یا فولادهای زنگ نزن، بسته به نیاز پروژه، انتخاب مناسب تری باشد.
جمع بندی
فولاد اتومات به دلیل ماشینکاری عالی، یکی از گزینه های پرکاربرد برای تولید قطعات صنعتی است؛ اما فولاد اتومات معمولی در برابر رطوبت کاملا مقاوم نیست و در تماس طولانی با آب و اکسیژن می تواند دچار زنگ زدگی شود.
ترکیب شیمیایی، میزان رطوبت، تماس با آب، وجود نمک و مواد خورنده و روش نگهداری از مهم ترین عواملی هستند که سرعت خوردگی این فولاد را تعیین می کنند. بنابراین برای استفاده در محیط های مرطوب، انتخاب گرید مناسب و استفاده از پوشش های محافظ اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
خیر. بیشتر فولادهای اتومات معمولی ضد زنگ نیستند و در صورت قرار گرفتن طولانی مدت در معرض رطوبت و اکسیژن ممکن است دچار خوردگی شوند.
بله. ماندگاری رطوبت روی سطح فولاد شرایط لازم برای واکنش های خوردگی را فراهم می کند و می تواند سرعت زنگ زدگی را افزایش دهد.
استفاده از روغن ضد خوردگی، پوشش های محافظ، آبکاری مناسب، نگهداری در محیط خشک و جلوگیری از باقی ماندن آب روی سطح از روش های موثر برای کاهش خوردگی هستند.
فولاد اتومات معمولی برای محیط های ساحلی که میزان نمک و رطوبت بالاست، بدون پوشش محافظ انتخاب ایده آلی نیست. در این شرایط باید گرید و روش محافظت متناسب با شرایط محیط انتخاب شود.
